Ülkemizde ulaştırma faaliyetleri Ulaştırma Bakanlığı tarafın- dan düzenlenir. Ulaştırma Bakanlığı kuruluş yapısı gereği: Kara, deniz, hava ve demir yolları ulaşımı ve haberleşme faaliyetleri olmak üzere beş ana dalda hizmet verir. Kara ulaşımı ile ilgili görevler; Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığına bağlı Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından yapılır. Bu amaç ile yayımlanan yönetmelikler Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından hayata geçirilir. Uluslararası ulaşım anlaş- maları da Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığına tarafından uygulamaya konulur.

3 Eylül 2004 günü Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Meslekî Yeterlilik Eği- timi Yönetmeliği, hem eğitim alacakların hem de eğitimi ere- ceklerin niteliklerini, sorumluluklarını ve yetkilerini tarif ederek, verilecek Meslekî Yeterlilik Belgelerini sınıflandırmıştır. Buna göre karayolu ulaştırma sektöründe çalışanlar Üst Düzey, Orta Düzey yöneticiler ve Sürücüler olarak 3 ana gruba ayrılmıştır.

Her bir grup kendi içinde 2 ana gruba (Yolcu - Yük ve Eşya Taşımacılığı) ve 2 alt -aşlık (Yurtiçi - Uluslararası Taşımacılık) olmak üzere 4 ayrı sınıfa ayrılmıştır.

Kanunun Amacı: Karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek. Taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak. Taşımacı, acente ve taşıma işleri komisyoncuları ve benzeri hizmetlerin şartlarını belirlemek, Taşıma işlerinde istihdam edilenlerin niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını belirlemek, Karayolu taşımalarının, diğer taşıma sistemleri ile birlikte ve birbirlerini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini ve mevcut imkânların daha yararlı bir şekilde kullanılmasını sağlamaktır.

Mevzuatın Kapsadığı Faaliyetler; Kamuya açık karayolun- da motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını, taşımacı, acente, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, terminal işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği ve benzeri taşımacılık faaliyetlerini yapanlar ile taşıma işlerinde çalışanları, taşımacılık faaliyetlerinde yararlanılan her türlü taşıt, araç, gereç, yapı, tesis ve benzerlerini kapsar.

a) Özel otomobillerle ve bunların römorklarıyla yapılan taşımalar.

b) Lastik tekerlekli traktörlerle ve bunların römorklarıyla yapılan taşımalar.

c) Üç tekerlekli taşıtlarla yapılan taşımalar.

ç) Resmi taşıtlarla ve bunların römorklarıyla yapılan ticari ol- mayan taşımalar.

d) Türk Silahlı Kuvvetlerine ait taşıtlarla ve bunların römorklarıyla yapılan taşımalar.

e) Gerçek kişiler adına hususi olarak kayıt ve tescil edilmiş kamyonet cinsi taşıtlarla ve bunların römorklarıyla yapılan ve hem taşımanın hem de taşınan eşyanın ticari olmadığı taşımalar.

f) Araç tescil belgesinde kar küreme aracı, seyyar vinç, yol yıkama ve/veya süpürme aracı, vidanjör, beton pompalama aracı ve benzeri adlar altında yer alan iş makinası işlevi gören araçlar ile cenaze aracı, ambulans veya naklen yayın aracı olarak yer alan araçlarla kullanım amaçlarına uygun olarak yapılan taşımalar.

Ara Durak: Düzenli yolcu taşımacılığında, kalkış noktası ile varış noktası arasında bulunan, yolcuların asgari ihtiyaçlarının karşılandığı ve yolcu indirilip bindirilen yer.

Arızî Sefer: Aynı taşıtla bütün güzergâh boyunca aynı yolcu grubunun taşınması ve kalkış noktasına geri getirilmesi şeklinde- ki kapalı kapı seferleri ile gidişi dolu, dönüşü boş veya gidişi boş, dönüşü dolu seferlerdir.

Dağıtıcı: Tek parçada en fazla 5 kg ağırlığındaki kargoların kısa sürede kapıdan kapıya kendi nam ve hesabına dağıtımını yapacak gerçek ve tüzel kişi,

Depo: Eşyanın açık veya kapalı alanda muhafaza edilmesine uygun olan yer.

Düzenli Sefer: Belirli bir zaman ve ücret tarifesine göre, tespit edilmiş bir güzergâhta önceden açıklanmış yerleşme birimleri arasında yapılan taşımalar.

Eşya (yük): İnsandan başka taşınabilen canlı veya cansız her türlü nesneye eşya denir.

Gabari: Taşıtların yüklü veya yüksüz olarak karayolunda gü- venli seyirlerini temin amacı ile uzunluk, genişlik ve yükseklik- lerini belirleyen ölçüler.

Gönderen: Eşyayı taşımacıya teslim eden, gönderileni belirleyen ve taşıma senedini imzalayan kişi.

Gönderilen: Sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi ve taşıma sene- dinde belirtilen eşyanın teslim edileceği kişi.

İstiap Haddi veya Taşıma Kapasitesi: Bir taşıtın veya aracın güvenle taşıyabileceği imalat standardında belirtilen en çok yük ağırlığı veya yolcu ve hizmetli sayısı.

Kalkış Noktası: Yolcunun taşıta bindiği veya eşyanın taşı- macıya teslim edildiği yer.

Kargo: Tek parçada en fazla 100 kg’ mı geçmeyen genellikle ambalaj ve kap erişinde olan küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça eşya

Mekik Sefer : Birden fazla gidiş ve dönüş seferinde aynı kal- kış yerinden aynı varış erine önceden gruplandırılmış yolcuların taşınması.

Orta Düzey Yönetici (ODY): Yönetmelik kapsamında faali- yet gösteren bir gerçek veya tüzel kişiliğin taşımacılık faaliyetlerini sürekli ve etkin bir şekilde sevk ve idare eden müdür/idareci, şef, uzman, operasyon yöneticisi, operatör ve benzeri unvanlarla istihdam edilen kişi.

Özel İzin Belgesi: Taşımalarda geçiş belgesi aranmadan, ge- çiş belgesi yerine geçmek üzere ve Türk ihraç ürünlerini taşımak amacıyla yabancı plakalı taşıtlara verilen belge.

Parça Başına Taşıma: Bir veya birden çok gönderenin aynı veya birbirinden ayrı gönderilene ait eşyaların taşınması.

Sevk İrsaliyesi: Yurt içi taşımalarda, gönderilen eşya için, gönderen tarafından düzenlenen eşyanın içeriğini, ağırlığını, hacmini, paketleme veya ambalaj şekli ile gerçek değerini belirleyen ve gönderenin beyanına dayanan ilgili mevzuat hükümleri uyarınca düzenlenen belge.

Taşıma Güzergâhı: Taşımanın başladığı kalkış noktasından bittiği varış noktasına kadar ara duraklar da dâhil takip edilen yol.

Taşıma Hattı: Düzenli yolcu taşımacılığında, taşımanın baş- ladığı kalkış noktası ile bittiği varış noktasındaki yerleşim yerleri.

Taşıma Senedi: Eşya ve kargo taşımalarında gönderen ile yetki belgesi sahibi arasında akdedilen, ilgili diğer mevzuat ve KTY’ de belirlenen şartlan içeren belge ile bu tür bir sözleşmede bulunması gereken bilgileri içermesi halinde taşıma senedi yeri- ne geçecek olan taşıma faturası, taşıma irsaliyesi veya irsaliyeli taşıma faturası.

Taşımacı: Taşımacı yetki belgesine sahip olan ve kendi nam ve hesabına taşımayı bir ücret karşılığı üstlenen gerçek veya tüzel kişiler denir.

Taşıt Belgesi: Yetki belgesi sahibinin kullanacağı taşıtların niteliğini ve sayısını liste halinde gösteren yetki belgesinden ayrı, yetki belgesinin eki olarak düzenlenen belge.

Taşıt Kartı: Bir taşıtın yalnız bir yetki belgesinin eki taşıt belgesinde kayıtlı olduğunu ve bu belge altında çalıştırılabileceğini gösteren belge.

Transit Taşıma: Herhangi bir ülkede başlayan ve en az bir ülke topraklan üzerinden geçtikten sonra bir başka ülkede sona eren, başlama ve sona erme ülkeleri dışında kalan ülkeler üzerin- den yapılan taşımaları kapsayan yolcu veya eşya taşımaları.

Ücret Tarifesi: Düzenli taşımalarda taşıma faaliyetlerini ücret yönünden düzenleyen ve uyulması zorunlu olan belge.

Üst Düzey Yönetici (ÜDY): KTFMYEY kapsamında faali- yet gösteren bir gerçek veya tüzel kişiliği temsil ederek yeterli, sürekli ve etkin bir şekilde yöneten yönetim kurulu başkanı, yönetim kurulu üyesi, genel müdür, genel koordinatör, genel sekreter ve benzeri konumundaki veya bu unvanlarla istihdam edilen kişi

Zaman Tarifesi: Düzenli taşımalarda taşıma faaliyetlerini zaman yönünden düzenleyen ve uyulması zorunlu olan belge.

Bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşı- ma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, dağıtım işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur. Yetki belgelerinin geçerlilik süresi 5 yıldır. Bu sürenin dolmasına 60 gün öncesinden itibaren Bakanlığa yazılı müracaat ederler. Yetki belgesi, yenileme ücretinin ödendiği tarih esas alınır.

Yük, eşya ve yolcu taşımacılığı yapanların mesleki faaliyet alanı ile ilgili alması zorunlu belgeler;

A türü yetki belgesi: Ticari amaçla otomobille yurtiçi veya uluslararası yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır.

A1: Yurtiçi tarifesiz yolcu taşımacılığı yapacaklara,

A2: Uluslararası tarifesiz yolcu taşımacılığı yapacaklara, verilir.

B türü yetki belgesi: Otobüsle uluslararası ve yurtiçi yolcu taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır.

B1: Tarifeli olarak uluslararası ve şehirlerarası ticari yolcu taşımacılığı yapacaklara,

B2: Tarifesiz olarak uluslararası ve yurtiçi ticari yolcu taşımacılığı yapacaklara,

B3: Sadece kendi esas iştigal konusu ile ilgili personelini taşımak üzere uluslararası ve yurtiçi yolcu taşımacılığı yapacak ve ticari maksatla taşımacılık yapmayacaklara, verilir.

C türü yetki belgesi: Uluslararası ve yurtiçi eşya taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

C1: Sadece kendi esas iştigal konusu ile ilgili eşya taşımacılığı yapacak ve ticari maksatla taşımacılık yapmayacaklara,

C2: Ticari amaçla eşya taşımacılığı yapacaklara,

C3: Ticari amaçla ev ve büro eşyası taşımacılığı yapacaklara, verilir.

D türü yetki belgesi: Otobüsle yurtiçi yolcu taşımacılığı ya- pacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

Dl: Tarifeli olarak şehirlerarası ticari yolcu taşımacılığı ya- pacaklara,

D2: Tarifesiz olarak yurtiçi ticari yolcu taşımacılığı yapacak- lara,

D3: Sadece kendi esas iştigal konusu ile ilgili personelini yurtiçinde taşımak üzere yolcu taşımacılığı yapacak ve ticari maksatla taşımacılık yapmayacaklara,

D4: Taşıma mesafesine bakılmaksızın iliçi ve 100 kilometre- ye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak ticari yol- cu taşımacılığı yapacaklara, verilir. Sadece tarifesiz taşımacılık yapmak üzere D4 yetki belgesi düzenlenmez.

F türü yetki belgesi: Ticari amaçla yolcu taşımacılığı alanın- da acentelik yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

Fl: Yurtiçi yolcu taşımacılığı alanında acentelik yapacaklara,

F2: Uluslararası ve yurtiçi yolcu taşımacılığı alanında acentelik yapacaklara, verilir.

G türü yetki belgesi: Ticari amaçla eşya ve kargo taşımacı- lığı alanında acentelik yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

G1: Yurtiçi eşya taşımacılığı alanında acentelik yapacaklara,

G2: Uluslararası ve yurtiçi eşya taşımacılığı alanında acentelik yapacaklara,

G3: Yurtiçi kargo taşımacılığı alanında acentelik yapacaklara,

G4: Uluslararası ve yurtiçi kargo taşımacılığı alanında acentelik yapacaklara, verilir.

H türü yetki belgesi: Ticari amaçla eşya taşımacılığı alanın- da komisyonculuk yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faali- yetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

H1: Yurtiçi eşya taşımacılığı alanında komisyonculuk yapacaklara,

H2: Uluslararası ve yurtiçi eşya taşımacılığı alanında komisyonculuk yapacaklara, verilir.

K türü yetki belgesi: Yurtiçi eşya taşımacılığı yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Taşımanın şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

K1: Ticari amaçla eşya taşımacılığı yapacaklara,

K2: Sadece kendi esas iştigal konusu ile ilgili eşya taşımacılığı yapacak ve ticari maksatla taşımacılık yapmayacaklara,

K3: Ticari amaçla ev ve büro eşyası taşımacılığı yapacaklara, verilir.

L türü yetki belgesi: Ticari amaçla lojistik işletmeciliği ya- pacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

L1: Yurtiçi lojistik işletmeciliği yapacaklara,

L2: Uluslararası ve yurtiçi lojistik işletmeciliği yapacaklara, verilir.

M türü yetki belgesi: Tarifeli olarak ticari amaçla kargo işletmeciliği yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

M1: İliçi kargo işletmeciliği yapacaklara,

M2: Yurtiçi kargo işletmeciliği yapacaklara,

M3: Uluslararası ve yurtiçi kargo işletmeciliği yapacaklara, verilir.

N türü yetki belgesi: Ticari amaçla nakliyat ambarı işletmeciliği yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

N1: İliçi nakliyat ambarı işletmeciliği yapacaklara,

N2: Yurtiçi nakliyat ambarı işletmeciliği yapacaklara, verilir.

P türü yetki belgesi: Ticari amaçla dağıtım işletmeciliği ya- pacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

P1: İliçi dağıtım işletmeciliği yapacaklara,

P2: Yurtiçi dağıtım işletmeciliği yapacaklara, verilir.

R türü yetki belgesi: Ticari amaçla eşya taşımacılığı alanın- da taşıma işleri organizatörlüğü yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir. Faaliyetin şekline göre aşağıdaki türlere ayrılır:

R1: Yurtiçi taşıma işleri organizatörlüğü yapacaklara,

R2: Uluslararası ve yurtiçi taşıma işleri organizatörlüğü ya- pacaklara, verilir.

T türü yetki belgesi: Terminal işletmeciliği yapacak gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarına verilir ve aşağı- daki türlere ayrılır:

T1: Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde yolcu terminali işletmeciliği yapacaklara,

T2: Büyükşehir Belediyesi sınırları dışında kalan yerleşim bi- rimlerinde yolcu terminali işletmeciliği yapacaklara,

T3: Eşya terminali işletmeciliği yapacaklara, verilir.

Karayolu taşımacılık faaliyetlerinin ikili ve çok taraflı uluslararası anlaşma ve sözleşmelere, Kanuna, bu Yönetmeliğe ve ilgili diğer mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmesi esastır.

a) Yapılacak faaliyetin kapsamına uygun bir yetki belgesi alınmadan, muhtevası bu Yönetmelikte belirtilen herhangi bir faaliyette bulunulamaz.

b) Yetki belgesi sahipleri, almış oldukları yetki belgesinin kapsamı dışında faaliyette bulunamazlar.

c) Taşıt belgesine kaydedilmeyen taşıtlar, bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde kullanılamaz.

ç) Bir yetki belgesi sahibinin taşıt belgesine sözleşmeli olarak kayıtlı taşıtların sahipleri kendi nam ve hesabına taşıma yapamaz ve gönderenlere/yolculara taşıma faturası veya taşıma faturası yerine geçen belge düzenleyemezler.

d) Yolcu taşımacılığında komisyonculuk yapılamaz.

e) F, G ve H türü yetki belgesi sahipleri kendi nam ve hesap- larına taşıma yapamaz, yaptıramaz ve yolcu bileti veya taşıma faturası düzenleyemezler.

f) H ve R türü yetki belgesi sahipleri; C1 ve K2 yetki belgesi sahipleriyle anlaşma veya sözleşme yapamazlar.

g) A2 yetki belgesi sahipleri, sadece bir adet sınır kapısını kullanabilirler ve belirlenen bu sınır kapısı değiştirilmez.

6. Yetki Belgesi Alabilmek İçin Gerekli Belgeler

1.Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak .

2.Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliğe sahip bir kuruluş olmak.

3.Kişi firmasında kişinin kendisinden, tüzel kişiliklerde ise firmanın temsil ve ilzam yetkililerinden, aranan mesleki saygın- lığa sahip olmak. ilgili ticaret odaları veya sanayi odalarına kayıt olmak.

4. Kendi eşyasını ve kendi personelini taşımak üzere B3, Cl, D3, ve K2 türü yetki belgesi talebinde bulunanlar ile kamu kurum ve kuruluşları (El ve E2) hariç olmak üzere a. Faaliyet alanlarına uygun en az birer adet üst düzey yönetici (ÜDY) , orta düzey yönetici (ODY) Meslekî Yeterlilik Belgesine sahip olmaları; yoksa bu belgelere sahip kişi veya kişileri istihdam etmeleri, b. Gösterecekleri faaliyet alanlarına uygun en az bir adet Orta Düzey Yönetici, belgesine sahip olmaları yada (ODY) belgesine sahip kişi veya kişileri istihdam etmeleri.

5. İşletmenin kurulması, yükümlülüklerini yerine getirmesi ve iyi yönetilmesi için yetki belgesi türlerine göre, Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 13’üncü maddesinde belirlenen gerekli kapasite, tonaj ve malî yeterlilik değerlerine sahip olmaları.

6. Bakanlıkça belirlenen belge ücretlerini ödemiş olmaları şarttır.

7.A, B, C, D, L, M, N, P ve R türü yetki belgelerinden birini almak için başvuranların; varsa faaliyetleri sırasında kullanacakları kısa unvanları ile varsa taşıtları üzerine yazdıracakları ken- dilerini tanıtan logo, amblem ve benzeri işareti Bakanlığa bildir- meleri şarttır.

8.Engellileri taşımak amacıyla imal/tadil ve tescil edilmiş özmal taşıtla/taşıtlarla D2 yetki belgesi almak isteyenlerden bir birim taşıt dışında koltuk sayısı bakımından asgari kapasite şartı aranmaz. Bu şekilde D2 yetki belgesi alan kişilerin taşıt belgele- rine normal otobüs kaydedilebilmesi için koltuk sayısı bakımın- dan asgari kapasite şartının sağlanması zorunludur.

9. Oto kurtarıcı, para/altın gibi değerli kağıt/maden taşıyan zırhlı ve benzeri özel amaçlı taşıtla/taşıtlarla K1 yetki belgesi almak isteyenlerden bir birim taşıt dışında tonaj bakımından asgari kapasite şartı aranmaz. Bu şekilde K1 yetki belgesi alan kişilerin taşıt belgelerine başka cins taşıt kaydedilebilmesi için tonaj bakı- mından asgari kapasite şartının sağlanması zorunludur.

10.Bu maddede yer alan ve A, F, G, H, L, M, N, P ve R türü yetki belgeleri için istenilen fiziki yer ve mekan şartlarının, söz konusu yetki belgesi sahiplerinin adres değişikliği dahil olmak üzere faaliyetleri süresince sağlanması zorunludur.

1.Yetki belgesi sahiplerinin, yetki belgesinin verilmesinden itibaren 6 ay içinde faaliyete başlamaları şarttır. Yetki belgesi sahipleri, yetki belgesinin geçerlilik süresi boyunca faaliyetine sürekli olarak 1 yıldan fazla ara veremezler.

2.Yetki belgesi sahipleri tarafından yetki belgelerinin yenilenmesi için yetki belgesinin geçerlilik süresinin sona erdiği tarihten itibaren:

a) 270 takvim günü içinde Bakanlığa yazılı olarak müracaat edilmesi halinde; yetki belgesi, yenileme ücretinin ödendiği tarih esas alınarak yenilenir. Yenileme ücretinin, söz konusu 270 günlük süre içinde ve ödeme tarihindeki geçerli yenileme ücreti olarak ödenmesi şarttır.

b) 271 inci takvim günü ile 540 ıncı takvim günü arasında Bakanlığa yazılı olarak müracaat edilmesi halinde ise; yetki belgesi, yenileme ücreti olarak ödeme tarihindeki geçerli tam ücretin %25’i alınır ve bu ücretin ödendiği tarih esas alınarak yetki belgesi yenilenir. Söz konusu yenileme ücretinin belirtilen 271 inci takvim günü ile 540 ıncı takvim günü arasında ve ödeme tarihinde geçerli ücret esas alınarak ödenmiş olması şarttır.

1.Yetki belgesi sahiplerinin, sahip oldukları yetki belgesini, ücreti daha fazla olan bir yetki belgesi ile değiştirmek istemeleri halinde; talep edilen yetki belgesi için bu Yönetmelikte öngörü- len şartları sağlamaları ve her iki yetki belgesinin değişiklik tarihindeki geçerli tam ücretleri arasındaki ücret farkını ödemeleri kaydıyla yetki belgeleri değiştirilir.

2. Yetki belgesi sahiplerinin, sahip oldukları yetki belgesini, ücreti daha az olan bir yetki belgesi ile değiştirmek istemeleri halinde; talep edilen yetki belgesi için bu Yönetmelikte öngörülen şartları sağlamaları kaydıyla her iki yetki belgesi arasındaki ücret farkının iadesi yapılmaksızın yetki belgeleri değiştirilir.

a) Ölen yetki belgesi sahibi gerçek kişinin kanuni mirasçıları veya onlar adına yetkili olanlar, bu durumu 1 yıl içinde Bakanlığa bildirmek zorundadırlar.

b) 1 yıllık süre içinde bildirimde bulunan kanuni mirasçılar, yetki belgesi sahibi sıfatını devam ettirmek isterlerse, gerçek ki- şinin ölüm tarihinden başlamak üzere 2 yıl içinde durumlarını bu Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun hale getirmek zorun- dadırlar.

c) Yetki belgesinin geçerlilik süresinin bitim tarihi 1 yıllık bildirim süresinin bitim tarihinden önce ise; yetki belgesinin geçerlilik süresinin bitim tarihi yenilenme süresi bakımından ger- çek kişinin ölüm tarihinden itibaren 1 yıl olarak kabul edilir.

ç) Gerçek kişinin ölüm tarihinden itibaren 1 yıl içinde yetki belgesinin geçerlilik süresinin bitim tarihine bakılmaksızın yeni- leme işlemi geçerli yenileme ücreti alınarak gerçekleştirilir.

Yetki belgeleri, adlarına düzenlenen gerçek veya tüzel kişiler dışında başkaları tarafından kullanılamaz ve hiçbir şekilde devredilemez. Yetki belgesine sahip tüzel kişiliklerdeki pay sahipliği satış, bağışlama veya muadili bir işlemle el değiştirebilir. Bu değişimin yapılabilmesi için yeni sahip ve/veya ortakların bu Yönetmelikte öngörülen şartları sağlaması zorunludur. Gerçek kişilerde, yetki belgesi sahibinin talebi üzerine; yetki belgesi, babası veya annesi veya eşi veya çocukları veya kardeşleri arasında bulunan bir gerçek kişi adına düzenlenebilir. Eğer yetki belgesi sahibine bu Yönetmeliğin geçici maddeleri ile tanınmış muafiyetler varsa; bu muafiyetler yeni yetki belgesi sahibi için geçerli olmaz. Yetki belgesinin yeni sahibi adına düzenlenebilmesi için bu Yönetmelikte öngörülen şartların sağlanması zorunludur.

Gerçek kişilerde, yetki belgesi sahibinin talebi üzerine;

gerçek kişi adına düzenlenmiş olan yetki belgesi, yetki belgesi sahibi gerçek kişinin ticaret siciline tescil edilmiş bir tüzel kişi- lik içinde asgari % 25 hisseye sahip olması kaydıyla söz konusu tüzel kişilik adına düzenlenebilir. Eğer gerçek kişi yetki belgesi sahibine bu Yönetmeliğin geçici maddeleri ile tanınmış muafi- yetler varsa; bu muafiyetler yeni yetki belgesi sahibi tüzel kişi için geçerli olmaz. Yetki belgesinin yeni tüzel kişilik adına dü- zenlenebilmesi için bu Yönetmelikte öngörülen şartların sağlan- ması zorunludur.

a) Yetki belgeli bir tüzel kişiliğin 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa uygun olarak aktif ve pasifiyle bir başka tüzel kişiyle birleşmesi halinde; bu Yönetmelikte öngörülen şartların sağlanması kaydıyla yetki belgesi, birleşilen tüzel kişilik adına unvan değişikliği gibi işlem yapılmak suretiyle dü- zenlenir.

b) Yetki belgesiz bir tüzel kişiliğin 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa uygun olarak aktif ve pasifiyle bir başka yetki belgeli tüzel kişiyle birleşmesi halinde; yetki belge- sinin bu birleşmeye göre düzenlenebilmesi için yeni sahip ve/ veya ortakların bu Yönetmelikte öngörülen şartları sağlaması zorunludur.

Bu maddeye göre yapılan birleşmelerde, birleşme öncesi yetki belgesi üzerinde bulunan tüm uyarmalar kaldırılmadan yeni yetki belgesi düzenlenmez.

Yetki belgesi alma şartlarından herhangi birinin taşınmadı- ğının sonradan anlaşılması, faaliyet sırasında bu şartlardan her- hangi birinin kaybedilip de verilen süre içerisinde giderilmemesi halinde yetki belgeleri iptal edilir. Yetki belgeleri, taşıt belgeleri veya taşıt kartı üzerinde tahrifat yapan yetki belgesi sahiplerine idarî para cezası verilir.

1) A1 ve A2 yetki belgesi eki taşıt belgelerine 8 yaşından büyük olmayan ticari otomobiller kaydedilir.

2) A1 yetki belgesi eki taşıt belgelerine en fazla 20 adet, A2 yetki belgesi eki taşıt belgelerine en fazla 10 adet otomobil kaydedilir.

3) B1 ve B2 yetki belgeleri eki taşıt belgelerine asgari kapasitenin dışında kaydedilecek otobüsler 20 yaşından büyük olamaz. B1 ve B2 yetki belgeleri için asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal otobüsün ilk başvuru ve faaliyet süresince 10 yaşından büyük olmaması şarttır.

4) B1 yetki belgesi eki taşıt belgelerine, şoförü dahil en az 25 koltuk kapasitesine sahip ticari otobüsler kaydedilir.

5) B2 yetki belgesi eki taşıt belgelerine en az 10 koltuk kapa- sitesine sahip ticari otobüsler kaydedilir.

6) B3 yetki belgesi eki taşıt belgelerine 20 yaşından büyük olmayan ticari veya hususi otobüsler kaydedilir.

7) D1, D2 ve D4 yetki belgeleri eki taşıt belgelerine asgari kapasitenin dışında kaydedilecek otobüsler için yaş şartı aranmaz. D1 ve D2 yetki belgeleri için asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal otobüsün ilk başvuru ve faaliyet süresince 10 yaşından; D4 yetki belgeleri için asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal otobüsün ilk başvuru ve faaliyet süresince 19 yaşından büyük olmaması şarttır.

8) D1 yetki belgesi eki taşıt belgelerine, şoförü dahil en az 25 koltuk kapasitesine sahip ticari otobüsler kaydedilir.

9) D2 ve D4 yetki belgeleri eki taşıt belgelerine ticari otobüs- ler kaydedilir.

10) D3 yetki belgesi eki taşıt belgelerine yaş şartı aranmadan ticari veya hususi otobüsler kaydedilir.

11) D4 yetki belgesi eki taşıt belgelerine en fazla 10 adet otobüs kaydedilir.

12) D4 yetki belgesi eki taşıt belgelerine sadece yetki belgesi sahibinin merkez adresinin bulunduğu ilin plakasına sahip taşıtlar kaydedilir.

1) C2, C3, L2 ve M3 yetki belgeleri eki taşıt belgelerine asgari kapasitenin dışında kaydedilecek taşıtlar 20 yaşından büyük olamaz. Bu yetki belgeleri için asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal taşıtların ilk başvuru ve faaliyet süresince 14 yaşından büyük olmaması şarttır.

2) C1 yetki belgesi eki taşıt belgelerine 20 yaşından büyük olmayan eşya taşımaya mahsus ticari veya hususi taşıtlar kaydedilir.

3) C2, C3 ve L2 yetki belgeleri için asgari kapasite hesabında kamyonetler dikkate alınmaz.

4) K1, K3, L1, M1, M2, N türü, P türü yetki belgeleri eki taşıt belgelerine asgari kapasitenin dışında kaydedilecek taşıtlar için yaş şartı aranmaz. Bu yetki belgeleri için asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal taşıtların ilk başvuru ve faaliyet süresince 20 yaşından büyük olmaması şarttır.

5) K2 yetki belgesi eki taşıt belgelerine yaş şartı aranmadan eşya taşımaya mahsus ticari veya hususi taşıtlar kaydedilir.

6) M ve P türü yetki belgeleri eki taşıt belgelerine eşya taşı- maya mahsus ticari taşıtların yanı sıra ticari otomobiller ile ticari veya hususi iki tekerlekli motorlu araçlar da kaydedilebilir.

Yetki belgesi sahiplerinin, yetki belgeleri eki taşıt belgelerine kaydedilecek taşıtlarının geçerli araç muayenesinin bulunması şarttır. Ancak uluslararası taşımacılık faaliyetlerinde kullanılan ve yurt dışında bulunması sebebiyle yasal süresi içinde muayenesi yapılamayan araçlar, bu durumun belgelendirilmesi ve yurda giriş tarihinden itibaren 30 gün içerisinde müracaat edilmesi halinde yetki belgesi eki taşıt belgesine kaydedilebilir.

c) Taşıtlarla ilgili diğer hususlar;

Yetki belgeleri eki taşıt belgelerine tahditli plakalı taşıtlar kaydedilmez.

a) Taşıtın yaşı, araç tescil belgesi kayıtlarındaki model yılından sonra gelen ilk takvim yılı esas alınarak hesaplanır.

b) Römork ve yarı römorklarda yaş şartı aranmaz.

c) İnsan dışındaki canlılar ve özelliği olan eşyaların taşınmasında kullanılan taşıtlar ile özel amaçlı/donanımlı taşıtların bu özelliklerinin araç tescil belgelerinde belirtilmesi gerekir.

ç)Asgari kapasitenin hesaplanmasında tonaj değerleri belirlenirken sadece motorlu taşıtlar dikkate alınır. Çekici cinsi taşıtlardan katar ağırlığı 40 tondan fazla olanların katar ağırlıkları 40 ton, kamyon cinsi taşıtlardan azami yüklü ağırlığı 32 tondan fazla olanların azami yüklü ağırlıkları 32 ton kabul edilir.

d) Eşya taşımalarında kullanılan kamyon, römork ve yarı römorkların kapalı kasa veya tenteli veya brandalı olması şarttır.

Ancak, açık olarak taşınması zorunlu olan eşya, karayolu trafik güvenliğini tehlikeye düşürmeyecek şekilde yüklenerek ve bağlanarak taşınabilir.

e) Taşıtların bu Yönetmeliğin öngördüğü şartlara uygun olup olmadığı Emniyet Genel Müdürlüğü araç tescil kayıtlarından elektronik ortamda temin edilecek bilgilere göre tespit edilir. Ba- kanlık, gerek görmesi halinde araç tescil belgesi, taşıtın fabrika imalatı, varsa tadilatı ile ilgili teknik özellikleri hakkında ayrıca bilgi ve belge isteyebilir.

f) Konteyner, oto, sac rulo ve benzeri eşya taşımalarında kul- lanılan taşıtların taşınan yüke uygun olması şarttır.

g) Taşıma kapasitesi, ağırlık ve gabari hususlarında ilgili diğer mevzuat hükümleri esas alınır.

d)Yetki belgesi eki taşıt belgelerinde kayıtlı olan taşıtlardan;

a) Bu maddenin birinci fıkrasında belirlenmiş taşıt yaşlarını aşan taşıtlar,

b) 30 takvim günü veya daha fazla bir süre geçerli araç muayenesi olmayan yurt içindeki taşıtlar,

c) Geçerli muayene süresi yurt dışında iken biten ve yurda giriş tarihinden itibaren 30 takvim günü veya daha fazla bir süre geçerli araç muayenesi olmayan taşıtlar,

ç) Yaptırılması zorunlu olan sigortalardan herhangi biri bulunmayan taşıtlar, yetki belgesi eki taşıt belgelerinden re’sen düşülür.

1) A1, A2, B3, D3 ve D4 yetki belgesi sahipleri yalnız özmal taşıtları,

2) B1 ve B2 yetki belgesi sahipleri özmal taşıtları ile sahi- bi oldukları özmal taşıt sayısının yarısını geçmemek üzere ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş sözleşmeli taşıtları,

3) D1 ve D2 yetki belgesi sahipleri özmal taşıtları ile sahibi oldukları özmal taşıt sayısının 2 katını geçmemek üzere ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş sözleşmeli taşıtları, taşıt belgelerine kaydettirerek kullanabilirler.

1) C1, C3, K ve P türü yetki belgesi sahipleri yalnız özmal taşıtları,

2) C2, L2 ve M3 yetki belgesi sahipleri özmal taşıtları ile sa- hibi oldukları özmal taşıt sayısının yarısını geçmemek üzere ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş sözleşmeli taşıtları,

3) L1 yetki belgesi sahipleri özmal taşıtları ile sahibi oldukları özmal taşıt sayısının 20 katını geçmemek üzere ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş sözleşmeli taşıtları,

4) M1, M2 ve N türü yetki belgesi sahipleri özmal taşıtları ile sahibi oldukları özmal taşıt sayısının 4 katını geçmemek üzere ticari olarak kayıt ve tescil edilmiş sözleşmeli taşıtları, taşıt bel- gelerine kaydettirerek kullanabilirler.

c) Birden fazla sahibi bulunan taşıtlar, yetki belgeleri eki taşıt belgelerine özmal taşıt olarak kaydedilmez. Bu durumdaki taşıtlar bu Yönetmelikte belirtilen esaslar çerçevesinde yetki belgeleri eki taşıt belgelerine sözleşmeli taşıt olarak kaydedilebilir. Veraset yoluyla intikal eden araçların durumu Bakanlıkça ayrıca düzenlenir.

ç) M türü yetki belgeleri hariç diğer yetki belgeleri için sözleşmeli taşıt kullanım oranı hesabında, her özmal taşıta karşılık aynı cinsten taşıt/taşıtlar dikkate alınır.

C2 ve L2 yetki belgeleri için sözleşmeli taşıt kullanım oranı hesabında kamyonetler dikkate alınmaz.

1) Araçlarda yapılan tadilatların 28/11/2008 tarihli ve 27068 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmeliğe uygun ve Araç Tescil Belgesine işlenmiş olması zorunludur.

2) Soğutma tertibatı bulunanlar hariç römork ve yarı römork- larda yakıt deposu bulundurulamaz.

3) Soğutma tertibatı bulunan römork ve yarı römorklarda sa- dece soğutma tertibatının çalıştırılması için gereken yakıt deposu bulundurulabilir.

4) Taşıtların yakıt depolarının toplam hacimlerine Bakanlık sınırlama getirebilir.

5) Birinci, üçüncü ve beşinci fıkralara aykırı olan taşıtlar, durumun tespiti halinde yetki belgesi sahibinin yetki belgesi eki taşıt belgesinden re’sen düşülür. Bu taşıtların, nitelikleri bu Yönetmelik hükümlerine uygun hale getirildikten sonra yeniden taşıt belgesine kayıt ettirilmek istenilmesi halinde ise düşüm tarihinden itibaren altmış gün geçmedikçe kayıt işlemi yapılmaz.

1) Yetki belgesi sahipleri, faaliyetleri süresince hizmetlerini yürütebilecek niteliklere sahip ve yeterli sayıda personel bulun- durmakla yükümlüdürler.

2) Yetki belgesi sahipleri, nitelikli ve yeterli sayıda personel istihdam etmemeleri durumunda doğacak her türlü zarardan so- rumludurlar.

a) Taşıma işlerinde istihdam edilenler hizmet akdine tabidir. Hizmet akdi yapılmadan personel istihdam edilemez.

b) Yetki belgesi sahipleri, çalışanlarının ücretlerini, sosyal güvenlik ve özlük haklarını zamanında ve tam olarak vermek zorundadırlar.

c) Taşıma işlerinde istihdam edilenler üstlendikleri hizmetle ilgili görev ve sorumluluklarını yerine getirmek zorundadırlar. İşyeri ve iş güvenliğini tehlikeye düşürecek fiil ve eylemlerde bulunamazlar.

Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde çalışan/çalıştırı- lan şoförlerin;

a) Taşıtın niteliğine uygun sürücü belgesine sahip olmaları,

b) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sa- hip olmaları,

c) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış ol- maları,

ç) 66 yaşından gün almamış olmaları,

d) Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları,

e) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının, ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları,

f) Uyuşturucu, silah, insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suç- larından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları şarttır.

Yolcu bileti: Tarifeli yolcu taşımalarında yolcu bileti düzenlenir. Tarifeli yolcu taşımalarında, her yolcu için ayrı ayrı yolcu bileti düzenlenmesi zorunludur. Yolcu biletinde, yetki belgesi sahibi taşımacının adı/unvanı, yetki belgesi numarası, adresi, vergi numarası ile yolcunun adı, soyadı, kalkış ve varış yeri, koltuk numarası, hareket tarihi ve saati, taşıma ücreti, biletin seri ve müteselsil sıra numarası ve düzenleme tarihinin yer alması zorunlu- dur. Yetkili acenteler aracılığı ile düzenlenen yolcu biletlerinde ise; üçüncü fıkradaki bilgilere ek olarak acentenin adı, unvanı, adresi, Yetki belgesi numarası ve vergi numarasının yer aldığı bilgilerin/kaşenin bulunması/basılması zorunludur. Yolcular için ayrılmış oturma yerlerinin numaralandırılması zorunludur. Yol- cular için ayrılmış ve numaralandırılmış olan oturma yerlerinin dışında yolcu taşınamaz. Bir yolcuya satılmış olan oturma yeri bir başkasına satılamaz. Yetki belgesi sahipleri her seferde 1 yol- cu ile bu seyahatte görevli olmayan en fazla 2 personelini bilet keserek ücretsiz taşıyabilirler. Yetki belgesi sahipleri, otobüs hareket saatinin 24 saat öncesine kadar yapılacak müracaatlarda, bilet ücretinin tamamını iade etmek, otobüs hareket saatinden 12 saat öncesine kadar yapılacak müracaatlarda ise 6 ay geçerli açık bilet düzenlemek zorundadırlar.

Taşıma sözleşmesi: Tarifesiz yolcu taşımalarında taşıma sözleşmesi yapılır. Tarifesiz yolcu taşımalarında taşıma sözleşmesi yapılması zorunludur. Taşıma sözleşmelerinde, akit tarafla- rın adı, soyadı veya unvanları, kalkış ve varış yeri, taşıma güzergahı, taşımanın yapılacağı gün/günler ve saat/saatler, taşınacak yolcu sayısı, taşıma ücretinin belirtilmesi ve her seferde taşınan yolcuların numaralandırılmış oturma yerlerine göre düzenlenmiş yolcu isim listesinin bulunması zorunludur. Yapılan taşıma sözleşmesine uygun fatura düzenlenmesi ve bir nüshasının yapılacak denetimlerde ibraz edilmek üzere seyahat esnasında taşıt üzerinde bulundurulması zorunludur. Yolcular için ayrılmış oturma yerlerinin numaralandırılması zorunludur. Yolcular için ayrılmış ve numaralandırılmış oturma yerlerinin dışında yolcu taşınamaz.

Yolcu taşımalarında bagaj: Yolcunun 30 kilograma kadar olan bagajı ücretsiz taşınır. Bagajlar yolcuların numaralandırılmış oturma yerlerine göre etiketlenir. Taşıtın bagaj taşınmasına mahsus bölümleri dışında eşya taşınamaz. Sahipsiz bagaj taşınamaz. Taşıtın izin verilen azami yüklü ağırlığını aşacak şekilde bagaj yüklenemez ve taşınamaz.Yolcu beraberinde olmayan ti- cari eşya ve kargo taşınamaz. Özel kafeslerinde kedi, köpek ve kuş gibi evcil hayvanlar bagaj taşımaya mahsus bölümlerde taşınabilir. Taşıtın içinde yolcularla birlikte canlı hayvan taşınamaz. Gerekli hallerde, yolcu alınmaksızın evcil hayvanların taşıtın içinde taşınabileceği özel sefer ve servisler düzenlenebilir.Yolcu taşımalarında, tehlike oluşturabilecek yanıcı, yakıcı, parlayıcı, patlayıcı, zehirli, bulaşıcı, radyoaktif ve benzeri nitelikteki yolcu eşyası taşıtın bagaj bölümü de dahil olmak üzere taşınamaz.

Taşıma senedi ve sevk irsaliyesi: Yurtiçi eşya ve kargo taşımalarında taşıma senedi düzenlenmesi zorunludur. 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun ilgili hükümle- ri saklı kalmak kaydıyla, taşıma senedinde taşımacı, gönderen ve alıcının unvanları, adresleri, iletişim bilgileri, eşyanın cinsi, miktarı, teslim alma ve teslim edilme yerleri, taşıma süresi, taşıma ücreti, taşımacının vergi numarasının belirtilmesi zorunlu- dur. Yetki belgesi sahiplerinin, yurtiçi eşya taşımalarında ilgili mevzuatın öngördüğü usule göre düzenlenmiş sevk irsaliyesi, taşıma irsaliyesi ve taşıma senedinin birer nüshasını taşıtların- da bulundurmaları zorunludur. Uluslararası eşya taşımalarında, uluslararası geçerliliği olan belgeler kullanılır ve taşıma senedi düzenlenmesi ve sevk irsaliyesi bulundurma şartları aranmaz. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşma ve sözleşmelerin hükümleri saklıdır.

a) Çalışanlarının ücret ve çalışma şartlarına, b) Şoförlerin çalışma ve dinlenme sürelerine,

c) Araçların ağırlık ve boyutlarına,

ç) Yol ve araç güvenliğine,

d) Çevrenin korunmasına, ilişkin kurallara uygun faaliyette bulunmakla yükümlüdürler.

a. Türkiye’ye karayoluyla veya demiryoluyla herhangi bir sınır kapısından giren veya Türkiye’nin herhangi bir limanına denizyolu ile gelen karayolu taşıtlarıyla yapılan transit taşımaları kapsar.

b. Türkiye’ye demiryolu, denizyolu veya havayoluyla gelen ve varış noktasından karayolu taşıtlarıyla üçüncü ülkelere yapı- lan taşımaları kapsar.

c. Türkiye’den karayolu taşıtları ile diğer ülkelere yapılan taşımaları kapsar.

d. Diğer ülkelerden karayolu taşıtları ile Türkiye’ye yapılan taşımaları kapsar. Uluslararası taşımaları, uluslararası taşıma anlaşmalarına göre taşıma yapmaya yetkili veya bakanlıkça izin verilmiş yabancı plâkalı taşıtlar ile uluslararası taşımalar için ba- kanlıktan yetki belgesi almış taşımacılara ait taşıtlar yapılabilir.

Geçiş Ücretleri; Karayolunun bakımı, korunması ile karayolu ve taşımanın yönetimine ilişkin giderlere katkıda bulunmak üzere yabancı plâkalı araçlardan alınan ücrete geçiş ücretleri denilir.

Para Cezalarının Ödenme Süresi; Ödemeler derhâl yapıl- madığı takdirde, para cezalan tutanağın tebliği tarihinden itibaren 30 gün içinde ödenmesi gerekir. 30 gün içerisinde ödenme- yen cezalar 2 katına çıkar ve ödeme süresi 10 gün daha uzar, bu süre içinde de ödenmeyen cezalar 3 katına çıkar.

Para Cezalarına İtiraz Ve Suçlarda Tekrar: Para cezaları- na karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içerisinde yetkili ida- re mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Bir yıl içinde aynı nitelikte üç defa suç işlediği tespit edilen gerçek ve tüzel kişilere, işlediği suçların cezalarının toplamının (10 katı) para cezası verilir. Şoförün Sürücü Mesleki Ye- terlilik (SRC) Belgesi (1 yıl) süreyle askıya alınır.

Ücret tarifeleri, yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır ve bakanlığa bildirilir. Gerektiğinde taban ve tavan ücretleri bakanlıkça tespit edilebilir.

Düzenli yolcu ve eşya taşımaları zaman tarifesine tâbidir. Taşımacılar tarafından geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanan zaman tarifeleri, bakanlıkça onaylandıktan sonra yürürlüğe girer.

Ücret ve zaman tarifelerine uyulması ve bu tarifelerin görüle- bilecek şekilde işyeri, terminal ve bilet satış yerlerine asılması ve taşıtlarda bulundurulması zorunludur.

SRC1: Uluslar arası ve yurtiçi yolcu ve turizm taşımacılığı

sürücü belgesidir.

SRC2: Yurt içi yolcu ve turizm taşımacılığı sürücü belgesi- dir.

Not: SRC-1 Uluslar arası olduğundan dolayı SRC 2’ yide kapsar.

SRC3: Uluslar arası ve yurtiçi eşya/ kargo taşımacılığı sürücü belgesidir.

SRC4: Yurt İçi eşya/ kargo taşımacılığı sürücü belgesidir.

Not: Uluslar arası olduğundan dolayı SRC 4’üde kapsar.

SRC5: Tehlikeli Madde Taşımacılığı sürücü belgesidir. Ko- nunun sonunda bu kısma ayrıca değinilecektir.

Not: Bu belgeyi (SRC5), SRC 3 veya SRC 4 belgesi olanlar alabilir.

Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığını,

İnceleme ve değerlendirme formu: Seyahat acentası işlem- lerine ilişkin belgelerin inceleme ve değerlendirmesini gösterir formu,

İşletme belgesi: Seyahat acentesi işletme belgesini,

Paket tur: Seyahat acentesi tarafından önceden belirlenmiş bir program kapsamında; ulaştırma, konaklama ve bunlara yardımcı sayılmayan diğer turistik hizmetlerin en az ikisinin birlikte, her şeyin dâhil olduğu fiyatla satılan veya satış taahhüdü yapılan ve hizmeti yirmi dört saatten uzun bir süreyi kapsayan veya gecelik konaklamayı içeren, düzenlenen ticarî faaliyeti,

Paket tur sözleşmesi: Ulaştırma, konaklama ve bunlara yar- dımcı sayılmayan diğer turistik hizmetlerin en az ikisinin birlikte, her şeyin dâhil olduğu fiyatla satılan veya satış taahhüdü yapılan ve hizmeti yirmi dört saatten uzun bir süreyi kapsayan veya gecelik konaklamayı içeren bir nüshasının turiste verilmesi zorunlu, önceden düzenlenmiş yazılı sözleşmeyi,

Rezervasyon: Kara, deniz, hava araçlarının tarifeli veya tarifesiz seferlerine ilişkin olarak veya her türlü konaklama, yeme-içme ve eğlence işletmelerinde müşteri adına yer ayırtmayı, kayıt işlemi yapmayı,

Seyahat acentası: Kâr amacı ile turistlere, turizmle ilgili bil- giler vermeye, paket turları ve turları oluşturmaya, turizm amaçlı konaklama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence sağlayan hizmetleri görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acentaları vasıtasıyla pazarlayabilen ticarî kuruluşu,

Seyahat acentası zorunlu sigorta poliçesi sertifikası: Kanun kapsamında zorunlu olarak sigortalanan müşteriye verilen belgeyi,

Sigorta sözleşmesi: Seyahat acentalarının Türkiye’de satılan paket turlarda, düzenledikleri paket tur kapsamında en az paket tur bedeli kadar, müşteriye taahhüt ettikleri hizmetlerin acentanın iflası da dâhil olmak üzere herhangi bir nedenle verilmemesi veya taahhüt edilen şekilde verilmemesinden kaynaklanabilecek sorumluluklarının zorunlu sigortalandığını gösteren sözleşmeyi,

Transfer: Turistin; düzenlenen paket tur veya turun başlangıç noktasına kadar, herhangi bir safhasında veya sonunda, sınır giriş ve çıkış kapıları, marinalar, şehirlerarası veya uluslararası ulaşım hizmetlerinin sunulduğu otogar, gar, liman, havalimanı gibi yerlerden konaklama yapacağı tesise veya tesisten bu ulaşım hizmetlerinin sunulduğu yerlere veya programın başladığı yerleşim yerinden konaklama tesisine veya programın bitiminde, tesisten yerleşim yerine bir araçla bir tarifeye bağlı kalmaksızın seyahat acentası tarafından verilen ulaşım hizmetini,

Tur: Türkiye’nin tarihî, doğal, kültürel, turistik değerlerin- den en az birini tanıtma ve ulaştırmayı birlikte kapsayan, bu hizmetlerin dâhil olduğu tek bir fiyatla satılan veya satış taahhüdü yapılan ve hizmeti yirmidört saatten kısa bir süreyi kapsayan veya konaklama içermeyen ticarî faaliyeti,

Turist: Seyahat acentası ürününden bizzat yararlanan kişiyi,

TÜRSAB: Türkiye Seyahat Acentaları Birliğini,

Zorunlu sigorta: Türkiye’de satılan paket turlarda; seyahat acentalarının düzenledikleri paket tur kapsamındaki müşteriye taahhüt edilen hizmetin, acentanın iflası da dâhil olmak üzere herhangi bir nedenle verilmemesi veya taahhüt edilen şekilde verilmemesinden kaynaklanan seyahat acentalığı faaliyetlerine ilişkin sorumluluklarını en az paket tur bedeli kadar sigortalan- masını sağlayan sigortayı,

2.1.Seyahat acenteliği faaliyetleri; Kanuna göre kurulmuş seyahat acentelerince yerine getirilir. Tüketiciye yönelik olarak bir bedel karşılığında seyahat acenteliğine münhasır faaliyet ola- rak tanımlanan hizmetlerin seyahat acentesi olmayan kişi ve kuruluşlar tarafından yapılması yasaktır. Seyahat acentelerine mün- hasır hizmetler şunlardır:

1) Münferit veya gruplar için bir programa bağlı ya da programsız gecelemeli veya gecelemesiz yurt içi/yurt dışı tur veya paket turları tanıtır, oluşturur, pazarlar veya satar,

2) Kara, deniz ve hava ulaştırma araçlarının ve bu araçlara sahip işletmelerin rezervasyonunu yapar, biletlerini satar,

3) Seyahat acentelerinin ürettiği hizmetlerin tamamını ya da bir kısmını ürün sahibi seyahat acentesi tarafından yetki verilmek suretiyle satar,

4) Transfer yapar,

5) Kâr amacıyla konaklama, ulaşım, gezi, yeme-içme, eğlence sağlayan, sportif faaliyetler, kongre-konferans, dinî, sağlık, eğitim, kültürel, bilimsel ve meslekî inceleme, teşvik veya destek amaçlı seyahat ve bunun içinde yer alan hizmetleri organize et- meyi, sağlamayı, pazarlamayı, gerçekleştirmeyi içeren paket tur veya turları düzenler, satar,

6) Kâr amacıyla ikram, teşvik veya destek amaçlı olarak be- delsiz sunulmak üzere bedelini bizzat ödeyen kişi ya da kuruluşun yapacakları hizmetleri oluşturur, pazarlar veya satar.

1) Ulusal ve uluslararası kuruluşlarca da kabul edilen turizm faaliyetlerinin oluşturduğu ürünleri satabilir,

2) Turizmle ilgili ve turizm hareketinin gerektirdiği konular hakkında turistin tabi olduğu döviz, vize, gümrük gibi işlemlere ilişkin bilgi verebilir, vize işlemlerini yapabilir,

3) Seyahat acentaları işyerinde veya araçlarında turistik nite- likte kitap, resim, kartpostal, hediyelik eşya, turistin ihtiyaç du- yacağı enformasyon malzemelerini satabilir,

4) Ticarî amaçla sürücülü veya sürücüsüz olarak 15+1 veya daha az koltuk kapasitesine sahip, yolcu ve eşyalarını taşımaya mahsus taşıtları yurt içinde veya yurt dışında olmak üzere, yazılı bir sözleşmeyle belirli süreli kiralanmasını yapabilir.

a) Ticarî amaç ve gereksinimlerle, doğrudan müşteri sayılma- yan kişi ve kuruluşlara sahip oldukları veya 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre işleten sıfatını taşıdıkları araçları, bu konuda tabi oldukları hukukî düzenlemelere uygun olarak kiralama faaliyeti,

b) Konaklama, ağırlama, eğlence, ulaştırma ve Bakanlıktan belgeli yat işletmelerinin tabi oldukları hukukî düzenlemenin cevaz verdiği yer ve şekilde kendi ürünlerini pazarlamaları, rezervasyon yapmaları ve satmaları.

Seyahat acentaları yaptıkları hizmetler bakımından üç gruba ayrılır;

1) A Grubu Seyahat Acentası: Tüm seyahat acentalığı hizmetlerini yapar.

2) B Grubu Seyahat Acentası: Kara, deniz ve hava ulaş- tırma araçlarına ilişkin rezervasyon ve bilet satışı hizmetleri ile A grubu seyahat acentalarının düzenledikleri turların biletlerinin rezervasyonunu ve satışını yapar.

3) C Grubu Seyahat Acentası: Yalnız Türk vatandaşı için yurt içi turları tanıtır, üretir, pazarlar veya satar.

Ayrıca, B ve C grubu seyahat acentaları, kendilerine A grubu seyahat acentalarınca verilen hizmeti yerine getirir ve bu acentaların ürünlerini tanıtır, pazarlar veya satar.

A grubu seyahat acentasının, B veya C grubu seyahat acentasına gerçekleştirmeleri için vereceği görevin bir yazı ya da sözleşme ile belgelenmesi gerekir. Bu görev, A grubu seyahat acentası hizmetine giren bir paket tur veya turun tamamının B veya C grubu seyahat acentasınca düzenlenmesi şeklinde olamaz.

Seyahat acentası işletme belgesi almak isteyen tüzel kişiler, bir dilekçe ve varsa isim tesciline ilişkin belge ile seyahat acentası unvanı almak üzere Bakanlığa başvurur. Bakanlık tarafından başvuruda belirtilen seyahat acentası unvanının uygun bulunma- sı durumunda bu husus başvuru sahibine ve TÜRSAB’a yazılı olarak bildirilir.

Yeni seyahat acentası kuruluşu başvuru belgeleri

Seyahat acentası işletme belgesi almak isteyen tüzel kişiler acenta unvanının uygun görüldüğünün Bakanlıkça bildirilmesinden itibaren otuz gün içinde aşağıda belirtilen belgelerin aslı veya onaylı sureti ile TÜRSAB’a başvurur.

a) Başvuru dilekçesi,

b) İşyeri açma ve çalışma ruhsatı,

c) Acenta unvanının onaylandığına dair Bakanlıkça verilen yazı,

ç) Başvuru sahibi tüzel kişinin iştigal konusu olarak turizm veya seyahat acentalığı faaliyetinin de yer aldığı şirket ana sözleşmesinin bulunduğu Ticaret Sicili Gazetesi,

d) İmzaya yetkili kişi veya kişilerin de belirtildiği Ticaret Sicil Tasdiknamesi,

e) Başvuru sahibi anonim şirketlerde, yönetim kurulu üyeleri ve şirketi temsile yetkili kişi veya kişilerin, diğer şirketlerde ise tüm ortakların ve şirketi temsile yetkili kişi veya kişilerin nüfus kayıt sureti ve adlî sicil belgesi,

f) Tüzel kişiliği temsile yetkili kişi veya kişilerin imza sirkü- leri,

g) Seyahat acentasının, 35 inci maddede belirtilen personeline ait belge, nüfus kayıt sureti, sosyal güvenlik kurumundan alınacak yeni tarihli çalışma belgesi,

ğ) Ek-1’de yer alan acenta unvanına ilişkin taahhütname,

h) Ek-2’de yer alan sahip ve temsile yetkili kişilere ilişkin taahhütname,

ı) 29 uncu maddede belirtilen değerler üzerinden, 30 uncu maddede belirtilen miktarda kuruluş teminatı aslı.

2.7.Başvuru sırasında üyelik iptali; TÜRSAB tarafından uygun görülerek Bakanlığa bildirilen seyahat acentasının baş- vurusunun, Bakanlık tarafından uygun görülmemesi nedeniyle işletme belgesi alamayanların üyelikleri iptal edilerek, üye kayıt ücreti, TÜRSAB tarafından kendilerine iade edilir.

2.8.Kuruluş ve işletme belgesi;Seyahat acentası sıfatı, TÜR- SAB’a üye olmak ve Bakanlıkça verilecek işletme belgesi almak suretiyle kazanılır. Seyahat acentası, Bakanlıktan işletme belgesi aldıktan sonra acentacılık faaliyetine başlar.

2.9. Şube kuruluşu; Seyahat acentası için aranan şartlar ve kuruluş esasları, kuracakları şubeleri için de geçerlidir. TÜR- SAB, kendisine yapılan başvuruya ilişkin belgeler tamamlandık- tan sonra, ibraz edilen belgeler üzerinde inceleme ve değerlendir- me yapar. TÜRSAB, bildirilen adreste seyahat acentası işyerinin yönetmelikte belirtilen nitelikleri haiz olup olmadığı, personele ilişkin kayıtların tutulup tutulmadığı hususlarında denetleme ve değerlendirme yapar.

Seyahat acentası işyerinin nitelikleri: Seyahat acentası iş- yerinde aşağıda belirtilen niteliklerin bulunması gereklidir.

a) Faydalanmak isteyenlerin serbestlik ve eşitlik içinde ulaşabilecekleri bir mahalde olması,

b) Seyahat acentası olduğunu belirleyen ve acenta unvanını taşıyan yazı ya da tabelanın seyahat acentası işyeri dışından görülebilir yerde olması,

c) Bulunduğu yer ve konum itibarıyla grubunun gerektirdiği seyahat acentalığı faaliyetine, uygun büyüklükte ve özenle dü- zenlenmiş olması,

ç) Telefon, faks, seyahat acentası işlemini internetten yapabilen elektronik iletişim cihazı olması,

d) Mevzuatta belirtilen seyahat acentası hizmetleri dışında başka faaliyet yapılmıyor olması.

Seyahat acentası ve şubelerinin adres değişiklikleri, değişiklik yapılmadan en az on gün önce; ticaret unvanı, statü, ortaklık veya yönetim kurulu değişikliği, şirket birleşmesi ise Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmasından itibaren otuz gün içinde TÜRSAB’a yazılı olarak bildirilir. TÜRSAB’a yapılan bildirim Bakanlığa yapılmış sayılır. Başvuruya ilişkin 21 ilâ 28 inci mad- delerde belirtilen belgelerin aslı veya onaylı sureti tamamlandık- tan sonra TÜRSAB, ibraz edilen belgeler üzerinde değerlendir- me yapar. Adres değişikliği olması durumunda bildirilen adreste işyerinin 17 nci maddede belirtilen nitelikleri haiz olup olmadığı ve personele ilişkin kayıtların tutulup tutulmadığı hususlarında denetleme ve değerlendirme yapar. TÜRSAB’ın denetleme ve değerlendirmesi olumlu ise; başvuru dilekçesi, inceleme ve değerlendirme formu ve talep gerektiriyorsa son duruma ilişkin ticaret sicil tasdiknamesi ile aşağıdaki belgelerden talebiyle ilgili olanları Bakanlığa gönderir.

a) Acenta unvanı, ticaret unvanı, grup, statü değişikliği, şir- ket birleşmesi sonrasında ticaret unvanı değişikliği durumunda; kuruluş teminatı,

b) Acenta unvanı, ticaret unvanı, statü değişikliği, şirket bir- leşmesi sonrasında ticaret unvanı değişikliği durumunda; Ek- 1’de yer alan acenta unvanına ilişkin taahhütname,

c) Ortaklık veya yönetim kurulu değişikliğinde; Ek-2’de yer alan sahip ve temsile yetkili kişilere ilişkin taahhütname.

Bakanlıkça, gönderilen belgeler incelenir, inceleme veya bu maddenin 5 inci fıkrası uyarınca yapılan denetim sonucunda eksikliğin tespit edilmesi hâlinde, eksikliğin tamamlanması TÜR- SAB’a bildirilir. Adres değişikliğinde; gerekli görülmesi hâlinde, bildirilen adreste, işyerinin 17 nci maddede belirtilen nitelikleri haiz olup olmadığı ve personele ilişkin kayıtların tutulup tutulmadığı hususlarında Bakanlıkça denetim yapılabilir. Bakanlıkça, talebi uygun görülenlere, ortaklık veya yönetim kurulu değişikliği ile şirket birleşmesi sonrasında ticaret unvanı değişmemesi hâlleri dışında işletme belgesi düzenlenir. İşletme belgesinin değişmesi hâlinde TÜRSAB’a bilgi verilir. Başvuru dilekçesinin doğrudan Bakanlığa verilmesi durumunda, değerlendirme için TÜRSAB’a gönderilir.

Adres değişikliği; Seyahat acentası, şubeleri de dâhil olmak üzere adres değişikliklerini değişiklik yapılmadan en az on gün önce TÜRSAB’a yazılı olarak bildirir. Adres değişikliği tale- binde bulunan seyahat acentası aşağıdaki belgelerle TÜRSAB’a başvurur.

a) Başvuru dilekçesi,

b) İşletme belge örneği,

c) Acentanın eski ve yeni adresinin yayımlandığı Ticaret Sicili Gazetesi

ç) Son duruma ilişkin, imzaya yetkili kişi veya kişilerin de belirtildiği ticaret sicil tasdiknamesi.

Grup değişikliği; Seyahat acentası grup değişikliği talebinde aşağıdaki belgelerle TÜRSAB’a başvurur.

a) Başvuru dilekçesi,

b) İşletme belge örneği,

c) 29 uncu maddede belirtilen değerler üzerinden, 30 uncu maddede belirtilen miktarda kuruluş teminatı aslı.

Statü değişikliği; Seyahat acentası statü değişikliği talebinde aşağıdaki belgelerle TÜRSAB’a başvurur.

a) Başvuru dilekçesi,

b) İşletme belge örneği,

c) Acentanın eski ve yeni ticaret unvanının yayımlandığı Ticaret Sicili Gazetesi,

ç) Son duruma ilişkin, imzaya yetkili kişi veya kişilerin de belirtildiği ticaret sicil tasdiknamesi,

d) Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri ve şirketi tem- sile yetkili kişi veya kişilerin, diğer şirketlerde ise tüm ortakların ve şirketi temsile yetkili kişi veya kişilerin nüfus kayıt sureti ve adlî sicil belgesi,

e) Tüzel kişiliği temsile yetkili kişi veya kişilerin imza sirkü- leri,

f) 29 uncu maddede belirtilen değerler üzerinden, 30 uncu maddede belirtilen miktarda kuruluş teminatı aslı,

g) Ek-2’de yer alan, sahip ve temsile yetkili kişilere ilişkin taahhütname.

Ortaklık veya yönetim kurulu değişikliği; Seyahat acentası ortak veya yönetim kurulu değişikliği talebinde aşağıdaki belge- lerle TÜRSAB’a başvurur.

a) Başvuru dilekçesi,

b) İşletme belge örneği,

c) Anonim şirketlerde yönetim kurulu değişikliğinde diğer şirketlerde ise ortaklar kurulu değişikliğinin yayımlandığı Ticaret Sicili Gazetesi,

ç) Son duruma ilişkin, imzaya yetkili kişi veya kişilerin de belirtildiği ticaret sicil tasdiknamesi,

d) Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeleri ve şirketi tem- sile yetkili kişi veya kişilerin, diğer şirketlerde ise tüm ortakların ve şirketi temsile yetkili kişi veya kişilerin nüfus kayıt sureti ve adlî sicil belgesi,

e) Tüzel kişiliği temsile yetkili kişi veya kişilerin imza sirküleri,

f) Ek-2’de yer alan, sahip ve temsile yetkili kişilere ilişkin taahhütname.

Kuruluş teminatı; Seyahat acentaları ve şubeleri, müşterileri ile biletlerini satacakları ulaştırma müesseselerine sunacakları hizmetler ve sigorta limiti kapsamındaki yükümlülükler hariç olmak üzere tüm seyahat acentalığı işlemlerinden doğacak yükümlülüklerini yerine getirmek, karşılığı olmak ve bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde Bakanlıkça paraya çevrilerek ilgililere ödeme yapılmak üzere seyahat acentasının grubuna göre 30 uncu maddede belirtilen miktarda teminatı, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 34 üncü maddesinde belir- tilen değerler üzerinden vermek ve teminatın eksilmesi hâlinde, otuz gün içinde tamamlamak zorundadır.

(2) Teminat, teminat mektubu olarak verilecekse, kesin ve süresiz teminat mektubunda; acenta unvanı ve ticaret unvanı bu- lunur ve aslı Bakanlığa verilir.

(3) Teminat mektupları dışındaki teminatlar, Bakanlık Mer- kez Muhasebe Birimine veya il veya ilçelerde genel bütçeli dai- relere ait muhasebe birimleri vasıtasıyla Bakanlık Merkez Muha- sebe Birimine yatırılır.

(4) Teminatlara ilişkin olarak, Kanun ve bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uygulanır.

(5) Seyahat acentasının başvuru talebinin, Bakanlıkça uygun görülmediği durumlarda teminat Bakanlıkça iade edilir.

Teminatın miktarı; Seyahat acentası gruplarına göre yatırılacak olan teminat miktarları aşağıda belirtilmiştir.

a) A grubu seyahat acentası için yedibin Yeni Türk Lirası,

b) B grubu seyahat acentası için altıbin Yeni Türk Lirası,

c) C grubu seyahat acentası için beşbin Yeni Türk Lirası.

Her bir şube için birinci fıkrada belirtilen miktarların % 25’i alınır.

Bakanlıkça gerekli görülen hâllerde teminat miktarları, geçmiş yıllar için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanabilir. İşletme belgesinin iptalinde veya geri alınmasında teminat

Grup değişikliğinde; iki grup arasında iadesi gereken kuruluş teminatı farkı varsa, fark bir yıl süreyle Bakanlıkça alıkonulur, mahsubu gerektiren bir durum yoksa bir yılın bitiminde kuruluş teminatı farkı iade edilir. Her ne suretle olursa olsun temi- nat eksikliği hâlinde eksik kalan miktar Bakanlık bildiriminden itibaren otuz gün içinde acenta tarafından tamamlanır.

Şirketlerde yönetim kurulu üyeleri ve şirketi temsile yetkili kişi veya kişilerde; diğer şirketlerde ise tüm ortaklar ve şirketi temsile yetkili kişi veya kişilerde aşağıdaki nitelikler aranır.

a) 18 yaşını bitirmiş olmak,

b) Ağır hapisle veya yüz kızartıcı suçlardan veya hileli iflastan hükümlü olmamak,

c) Ticarî itibar bakımından yeterli olmak,

ç) Kanunun 30 uncu maddesi hükmüne göre cezalandırılmamış olmak.

Seyahat acentası personelinin nitelikleri:Seyahat acentası merkez ve şubelerinde aşağıdaki niteliklerden birini haiz en az bir personel çalıştırılır.

a) Otelcilik ve turizm konusunda; meslek lisesi, önlisans veya lisans eğitimini tamamlamış olmak,

b) Enformasyon memurluğu yabancı dil başarı belgesi sahibi olmak,

c) Bakanlıkça verilmiş rehber belgesine sahip olmak.

C grubu seyahat acentalarında enformasyon memurluğu ba- şarı belgesi sahibi olanlar birinci fıkrada belirtilen nitelikleri haiz personel yerine çalıştırılabilir. Fiilen acentasında çalışan seyahat acentası sahipleri kendi acentalarında personel sayılır. Seyahat acentalarında çalışacak personele ilişkin belgelerden enformas- yon memurluğu yabancı dil başarı belgesinin aslı, diğer belgele- rin aslı veya onaylı sureti TÜRSAB’a ibraz edilir ve arşivlenir. Seyahat acentaları, personele ilişkin değişiklikleri en geç otuz gün içinde TÜRSAB’a bildirmek ve belgeleri göndermekle yükümlüdür.

Seyahat acentası merkez ve şubesinin dışından görülebilir yerine, belgesiz faaliyetleri önlemek, turistlerin aydınlatılması ve denetim kolaylığı sağlamak amacıyla TÜRSAB tarafından dü- zenlenen seyahat acentasının unvanı, işletme belgesi numarası ve TÜRSAB üyesi olduğuna ilişkin kaydı havi soğuk damgalı seyahat acentası plaketi asılmak zorundadır.

Paket tur ve turlarda seyahat acentası yetkilisinin aşağıdaki belgeleri bulundurması zorunludur.

a) Seyahat acentası işletme belgesinin TÜRSAB tarafından onaylanmış sureti,

b) Paket tur veya tura katılan müşterilerin listesi,

c) TÜRSAB araç plakası,

ç) Araç, seyahat acentası tarafından kiralanmış ise sözleşme sureti,

d) Başlangıç noktasının da belirtildiği paket tur veya tur prog- ramı,

e) Paket tur zorunlu sigorta poliçe sertifikası sureti.

Transfer araçlarında bulundurulacak belgeler; Seyahat acentasının transfer faaliyetinde aşağıdaki belgelerin transfer elemanında bulunması zorunludur.

a) Seyahat acentası işletme belgesinin TÜRSAB tarafından onaylanmış sureti,

b) Transferi yapılan yolcu listesi,

c) TÜRSAB araç plakası,

ç) Transfer elemanı kimlik kartı,

d) Araç, seyahat acentası tarafından kiralanmış ise sözleşme sureti.

Seyahat acentası transfer faaliyetinde aşağıdaki niteliklere sa- hip transfer elemanı bulundurur.

a) 18 yaşını bitirmiş olmak,

b) En az ilkokul ya da ilköğretim okulu mezunu olmak,

c) TÜRSAB tarafından verilen seyahat acentası transfer ele- manı kimlik kartına sahip olmak.

Seyahat acentası kendi hizmetlerini yerine getirirken, trans- fer, paket tur ve turlarda kullanacakları yolcu taşıma araçlarında, ilgili mevzuatta belirtilen hususların yanı sıra aşağıdaki nitelikler de aranır:

a) Havalandırma, ısıtma ve soğutma tesisatı bulunması,

b) Ses tesisatı olması,

c) Temiz ve özenle döşenmiş olması.

Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi: Türkiye Cumhuriyeti topraklarını, karasularını, iç sularını ve hava sahasını kapsayan bölgedir.

Serbest dolaşımda bulunan eşya: Serbest dolaşıma giriş re- jimine tabi tutularak Türkiye Gümrük Bölgesine giren eşya ile üretiminde kullanılan girdilerin yerli olup olmadığına bakılmak- sızın, Gümrük Kanununa göre Türk menşeli sayılan eşyadır.

Gümrük vergileri: Yürürlükteki hükümler uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümüdür. Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması: Eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulmasını, bir serbest bölgeye girmesini, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihracını, imhasını veya gümrüğe terk edilmesini ifade eder.

Gümrük rejimi: Serbest dolaşıma giriş rejimi, Transit rejimi, Gümrük antrepo rejimi, Dahilde işleme rejimi, Gümrük kontrolü altında işleme rejimi, Geçici ithalat rejimi, Hariçte işleme rejimi ile İhracat rejimini ifade eder.

Gümrük beyanı: Belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde eş- yanın bir gümrük rejimine tabi tutulması talebinde bulunulmasını ifade eder.

Gümrük Kanunu Çerçevesinde Temsil Hakkı Bütün kişiler, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için bir temsilci tayin edebilirler. Gümrük Mevzuatı Çerçevesinde Gümrük İdaresine Bilgi Verme Yükümlülüğü Gümrük işlemleriyle doğrudan veya dolaylı olarak ilgili bulunan kişiler, Gümrük Müsteşarlığının veya gümrük idarelerinin talebi üzerine gümrük işlemleri ile sınırlı olmak kaydıyla belirlenen süreler içinde gerekli bütün belge ve bilgileri vermek ve her türlü yardımı sağlamakla yükümlüdür. Gümrük Vergilerinin Hesaplanması Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır. Taşıtların Türkiye Gümrük Bölgesine Giriş ve Çıkışı Türkiye Gümrük Bölgesine giriş ve çıkış gümrük kapılarından yapılır. Türkiye Gümrük Bölgesinin giriş noktalarındaki gümrük kapıları ile içeride bulunan gümrük kapıları arasında belirli yolların takip edilmesi zorunludur. Genel hizmete açık demiryolları gümrük yolu sayılır. Türkiye Gümrük Bölgesine giren veya çıkan taşıtlar gümrük gözetimine tabidir. Bunlar gümrük idareleri tarafından denetlenir. Karayolu ile Türkiye Gümrük Bölgesine gelen taşıtların denetlenmesi bitmeden veya ilgili gümrük idaresinin izni alınmadan söz konusu taşıtlara yük ve yolcu alınıp verilemez ve taşıt yoluna devam edemez. Sınırdaki yetkili olmayan bir gümrük idaresine gelen eşya gümrük gözetimi altında yetkili bir gümrük idaresine götürülmediği tak- dirde geri çevrilir. Türkiye Gümrük Bölgesine giriş ve çıkış ile gümrük idarelerindeki her türlü gümrük işlemleri normal çalışma saatleri içinde yapılır. Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onay- lanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir. Gümrüğe ilişkin iş- lemler; karayolu ile gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarih- ten itibaren yirmi gün içinde tamamlanır. Özet Beyan Gümrüğe sunulan eşya için, eşyanın gümrüğe sunulmasını takip eden ilk iş günü mesai bitimine kadar ilgili gümrük idaresine bir özet beyan verilir. Özet beyan, eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren veya eşyanın gelişinden sonra taşıma sorumluluğunu üstlenen ya da bu kişiler adına hareket eden kişi tarafından verilir. TIR taşı- ması yapan aracın sürücüsü taşıyıcının temsilcisi sıfatı ile özet beyan verilmesi işlemini yapar.

Taşıyıcı veya temsilcisi tarafından özet beyan yerine orijinal manifesto, konşimento, CMR, CIM, CIV, TIR Karnesi veya Ser- best Bölge İşlem Formu gibi belgelerden birinin ibraz edilmesi halinde bu belge de özet beyan olarak kabul edilir. Gümrük idaresine özet beyan veya özet beyan olarak kullanılan ticari ya da resmi belge verilmeksizin taşıtlardan eşya boşaltılamaz.

Gümrük Beyanı: Bir gümrük rejimine tabi tutulmak istenen eşya, bu rejime uygun şekilde yetkili gümrük idaresine beyan edilir. Beyan şu şekillerde olabilir:

a) Yazılı olarak,

b) Bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla,

c) Sözlü olarak,

d) Eşya sahibinin bu eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutma isteğini ifade ettiği herhangi bir tasarruf yoluyla,

Transit Rejimi: İthalat vergileri ve ticaret politikası önlemle- rine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş eşya ile ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınması, transit rejimi hükümlerine tabidir.

Transit rejimine tabi tutulan eşya Türkiye Gümrük Bölgesi içinde;

a) Yabancı bir ülkeden gelip yabancı bir ülkeye,

b) Yabancı bir ülkeden Türkiye’ye,

c) Türkiye’den yabancı bir ülkeye,

d) Bir iç gümrükten diğer bir iç gümrüğe taşınabilir.

Türkiye Gümrük Bölgesinde karayolu ile transit eşya taşıyan taşıtların transit süreleri, izleyecekleri yollar, kontrol noktaları ve konaklama yerleri ile ilgili olarak düzenlemeler yapmaya Gümrük Müsteşarlığı yetkilidir.

İhracat Rejimi: Serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir.

Beyanın kontrolü ve muayene yapılacak kontrol veya muayenenin türü kırmızı, sarı, yeşil ve mavi hatlara göre belirlenir.

Kırmızı hat; eşyanın fiziki muayenesi ile birlikte belge kont- rolünün de yapıldığı hattır. Sarı hat; fiziki muayeneye gerek görülmeksizin eşyaya ait beyanname ve eklerinin doğruluğunun ve birbiriyle uygunluğunun kontrol edildiği hattır.

Yeşil hat; eşyanın belge kontrolüne veya fiziki muayeneye tabi tutulmadığı hattır.

Mavi hat; eşyanın veya buna ilişkin yazılı beyan ve ilgili bel- gelerin veya ticari belge ve verilerin sonradan kontrol edildiği hattır.

a) Tam muayene,

b) Kısmi muayene,

c) Haricen muayene,

Serbest Bölgeler: Türkiye sınırları içinde olmakla beraber Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen ve gümrük mevzuatının uygulanmadığı alanlardır. Serbest bölgelerin sınırları ile giriş ve çıkış noktaları gümrük idarelerinin denetimine tabidir. Bir serbest bölgeye giriş veya çıkış yapan kişiler ve nakil araçları gümrük muayenesine tabi tutulur. Gümrük Yükümlülüğünün Doğması İthalatta gümrük yükümlülüğü; a) İthalat vergi- lerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girmesi, b) İthalat vergile- rine tabi eşyanın ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali halinde doğar. Gümrük yükümlülüğü, söz konusu gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar. Gümrük Vergi- lerinin Tahakkuku, Tebliği ve Ödenmesi Gümrük vergileri, tahakkukundan hemen sonra beyanname veya beyanname yerine geçen belge üzerinde yükümlüye tebliğ edilir. Gümrük vergileri Türk Lirası olarak ödenir.

a)Vergilerin ödenmesi,

b)Vergilerin kaldırılmasına karar verilmesi,

c) Gümrük beyannamesinin iptal edilmesi,

d)Eşyanın bir gümrük rejimi kapsamında zapt ve müsadere edilmesi veya imha edilmesi, telef veya kaybı,

e) Eşyanın kanuna aykırı girişi nedeniyle müsadere edilmesi, hallerinde sona erer.

Yolcuların, hediyelik eşya kapsamı dışında olup beyanlarına aykırı olarak üzerlerinde çıkan ya da başkasına ait olduğu eşyanın gümrük vergileri, gümrük idarelerince iki kat olarak alınır ve eşya sahibine teslim edilir. Söz konusu eşyanın gümrükten kaçırılmak amacına yönelik olarak saklanmış veya gizlenmiş olarak bulunması durumunda gümrük idarelerince eşyanın gümrük vergileri üç kat olarak alınır ve eşya sahibine teslim edilir. Yukarıda belirtilen eşya, gümrük vergileri ödenmediği takdirde, gümrüğe terkedilmiş sayılır. Yukarıdaki suçların tekerrürü halinde, idarî para cezası yarı oranında artırılır.

Kaçak eşya, her türlü silâh, mühimmat, patlayıcı ve uyuştu- rucu maddelerin bulunduğundan şüphe edilen her türlü kap, ambalaj veya taşımaya yarayan diğer araçlar ile yakalanabileceği veya suç delillerinin elde edilebileceği hususunda makul şüphe olan; kişilerin şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya ona ait diğer yerler aranabilir. Tutuklu veya hükümlünün tekrar yakalanması amacıyla yapılan aramalar haricinde konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz. Aramalar ancak Hakim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet Savcısının yazılı emri ile kolluk görevlileri tarafından yapılır.

Gümrük salonları ve gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçları gümrük kontrolü amacıyla gümrük görevlilerince aranabilir. Yapılan arama sonucunda tespit edilen kaçak eşyaya derhal el konulur.

Yabancı ülkelerden gelen yasak eşya, yükleme veya taşıma belgelerinde belirtilerek gümrüğe getirilirse, teminat altında ve gerekli güvenlik tedbirleri alınarak geldiği yere veya diğer bir ülkeye iade ve sevk olunur. El konulan eşyanın muhafazası, Müsaderesi, Mülkiyetin kamuya geçirilmesi, Kaçak şüphesiyle el konulan eşya ile alıkonulan her türlü taşıt ve araç; miktarı, cinsi, markası, tipi, modeli, seri numarası gibi eşyanın ayırıcı özellik- lerini gösterir bir tutanakla gümrük idaresine teslim edilir. İdarî para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı, mülkiyetin kamuya geçirilmesine ise Cumhuriyet savcısının talebi üzerine, sulh ceza mahkemesi yetkilidir. Açılan davalar, Adalet Bakan- lığının teklifi üzerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenen asliye ceza mahkemelerinde görülür. Ancak resmî bel- gede sahtecilik suçunun işlenmesi halinde, görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir.

Kaçakçılığı önleme, izleme ve araştırmakla görevli olanlar. Mülkî amirler, Gümrük Müsteşarlığı personeli ile Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı personel, bu Kanunla yaptırım altına alınan fiilleri önleme, izleme ve araştırmakla yükümlüdür.

Silâh kullanma yetkisi: Gümrük Kanunu gereğince belirle- nen kapı ve yollardan başka yerlerden gümrük bölgesine girmek, çıkmak veya geçmek isteyen kişiye “dur” uyarısında bulunulma- sına rağmen bu uyarıya uymaması halinde, havaya ateş edilmek suretiyle uyarı yinelenir. Ancak silâhla karşılığa yelten ilmesi ve sair surette meşru müdafaa durumuna düşülmesi halinde, yetkili memurlar saldırıyı etkisiz kılacak oranda doğrudan hedefe ateş edebilir.

İkramiyeler: Yakalanan silâh ve mermiler ile benzeri mad- delerin olay tarihine göre Milli Savunma Bakanlığınca her yıl belirlenen değeri verilecek ikramiyeye esas teşkil eder. Sahipli yakalanması halinde değerinin yüzde yirmibeşi kamu davasının açılmasını, yüzde yetmiş beşi ise mahkûmiyete ilişkin hükmün veya müsadere kararının kesinleşmesini takip eden üç ay için- de; sahipsiz yakalanmışsa yakalanan eşya değerinin yüzde ellisi müsadere kararının kesinleşmesini takip eden üç ay içinde, muhbir ve el koyanlara eşit olarak pay edilip ödenir. Her türlü uyuşturucu maddenin birim miktarı için Bakanlar Kurulunca tespit edilecek sabit bir rakamın memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak değerinin, sahipli yakalanmış ise yarısı kamu davasının açılmasını, diğer yarısı mahkûmiyete ilişkin hükmün veya müsadere kararının kesinleşmesini takip eden üç ay içinde; sahipsiz yakalanmış ise tamamı müsadere kararının kesinleşme- sini takip eden üç ay içinde, muhbir ve el koyanlara eşit olarak pay edilip ödenir.

Dağıtılacak ikramiyenin yüzde ellisi muhbirlere, yüzde ellisi el koyanlara verilir. İhbarsız yakalama olaylarında ikramiyenin tamamı el koyanlara ödenir. Kaçakçılığı önleme, izleme ve soruşturmakla yükümlü olanlara muhbir ikramiyesi ödenmez.

15 Ocak 1959 tarihinde Cenevre’de Avrupa ülkelerinin he- men-hemen tümünün katılımıyla, “TIR Karneleri Himayesinde Milletlerarası Mal ve Eşya Nakliyatına Dair Gümrük Sözleşme- si”, imzalayarak yürürlüğe konulmuştur. TIR Sözleşmesine ülkemizin katılımı 24 Mayıs 1966 tarihinde gerçekleşti. Sözleşme 20 defa revize edilmiş, en son yapılan değişiklikler 12 Mayıs 2002 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Ülkemiz bu yeni düzenlemeleri de onaylamıştır.

Bu sözleşmenin amacı; karayolu ile yapılacak nakliyatta araçlara özel bir belge olan TIR (Transit International Routier = Uluslararası Karayolu Taşıması) karnesi verilmesi ve bu karneye sahip araçlar ile bu Sözleşmeye taraf ülkeler arasında yapılacak transit taşımacılıkta teminat aranmamasıdır. Kuralların uygulan- masında taraf ülkelerde kefil kuruluşlar görevlendirilmiş olup, ülkemizde bu kuruluş Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOB- B)’dir.

TOBB bu sözleşmenin tatbikatında Birleşmiş Milletler tara- fından vazifelendirilmiş olan “ Milletlerarası Kara Nakliyatı Birliği (IRU)’ne üye olmuş ve TIR karnesi himayesinde nakliyat sis- temi hakkında IRU tarafından konulan esaslara riayet edeceğine dair taahhütname vermiştir. IRU tarafından bastırılarak üye ül- kelerin kullanımına sunulan TIR karneleri ülkemizde TOBB’den temin olunmaktadır. Türk karayolu taşımacılığının uluslararası işlemlerdeki sorumluğunu ise, bir dernek hüviyetinde bulunan “Uluslararası Nakliyeciler Derneği (UND)” yürütmektedir.

TIR Karnesi uluslararası kara taşımacılığını dolayısıyla ulus- lararası ticaretin kolaylaştırılmasını sağlayan bir gümrük transit belgesidir. Eşya, TIR Karnesi himayesinde hareket noktasındaki gümrük idaresinden, varış noktasındaki gümrük idaresine kadar bir prosedür altında taşınır ve bu prosedüre TIR Sözleşmesi kap- samında “TIR taşıması” denir. Bu kapsamdaki taşımaların TIR Sözleşmesinde öngörülen şartlara uygun olarak yapılmış taşıtlar ve/veya konteynırlar ile yapılması gerekmektedir.

Bu kapsamda taşınan eşyadan, yol boyundaki Giriş Gümrük İdarelerinde gümrük vergileri, KDV, Fon veya teminat istenmez, muayeneye tabi tutulamaz, ancak bir yolsuzluk şüphesi halinde, suistimalleri önlemek için yol boyu gümrük idareleri de eşyayı muayene edebilirler.

a) Uluslararası eşya taşıyan TIR araçları askeri yasak bölge- lerde duramazlar. Bu taşıtların askeri tesis, birlik ve kurumların yakınında park etmeleri, film ve fotoğraf çekmeleri yasaktır.

b) Uluslararası eşya taşıyan TIR araçları belirlenen güzergahlar dışında hareket edemezler.

c) TIR sürücüleri denetleme ve konaklama noktalarına ken- dilerine bildirilen müddetler içinde gelmeye ve Türkiye’de izle- dikleri güzergahların genel geçiş süresine uymaya mecburdurlar.

d) Türkiye’den transit geçen araçlar, yerleşim bölgelerinde duramazlar ve park edemezler.

e) Denetleme ve konaklama noktaları dışında arıza, kaza, yol yapımı, yol kapanması ve hastalanma gibi nedenlerle park etmek mecburiyetinde kalan taşıt sürücüleri en yakın emniyet, jandarma veya gümrük teşkilatına başvurarak gecikme sebeplerini tevsik eden bir belge almak zorundadır.

TIR Sistemi eşyanın uluslararası taşınmasında kullanılan bir gümrük transit sistemidir.

Dayandığı beş temel prensip vardır.

1. Araç veya konteynırların güvenliği: Eşya mühürlü araç ya da konteynırda taşınır. Bu araçlar gümrük makamları tarafın- dan onaylanır ve bu onay her iki yılda bir yenilenir.

2. Uluslararası garanti zinciri: Taşıma işlemi süresince oluşabilecek düzensizlikler nedeni ile ortaya çıkan gümrük vergi ve resimleri, uluslararası garanti zincirinin güvenliği altındadır.

3. TIR karnesi: Eşyanın uluslararası taşıması için düzenle- nen TIR Karnesi tüm giriş, çıkış yada transit ülke gümrük ma- kamları tarafından kabul görmüş bir garanti belgesidir.

4. Gümrük kontrollerinin karşılıklı olarak tanınması: Hareket gümrükleri tarafından alınan güvenlik önlemleri transit ve varış gümrük idarelerince kabul görür.

5. Kontrollü giriş: TIR Sisteminde Karne verme ve garantör kuruluş olma görevi yetkili ulusal makamlarca verilir. Taşımacılar için ise sisteme giriş, karne veren ve garantör kuruluş ile ulusal gümrük makamları tarafından verilir.

Nakliyeci firmalar istenen evraklar ile yeterli araç filosunun belgeleri ile birlikte yeterli teminatı yatırarak TIR Sistemine kabul talebini, bir dilekçe ile bağlı bulunduğu odaya müracaat ederler. Müracaat edilen oda gerekli araştırmaları yaparak şartları yerine getirenlerin taleplerini Uluslararası Nakliyeciler Birliği- ne (IRU) intikal ettirir. Birlik teki TIR komitesi bu müracaatları değerlendirerek bir sonuca bağlar. Olumlu olanların gerekli evrakları ilgili oda vasıtası ile nakliyeci firmaya ulaştırılır. Ancak bundan sonra TIR plakası ile taşımacılık yapılabilir.

Ulaştırma Bakanlığı tarafından verilen yetki belgesinin iptal edilmesi ile taşımacı kuruluş TIR sisteminden çıkarılır. Ayrıca karne sahibi firmanın iflası, bir yıl ve daha fazla süredir TIR karnesinin kullanılmaması, odaların istediği bilgi, belge ve dokümanları vermeyerek kefil kuruluş ile işbirliğine gidilmemesi, Gümrük, Kaçakçılık, TIR ve VERGİ mevzuatları gereği sorumluluklarını yerine getirmeme hususunda olumsuz davranışlarda süreklilik gösterilmesi ve benzeri olaylar nedenleri ile TIR siste- minden çıkarılma söz konusu olabilir.

Her bir TIR Karnesinin farklı bir referans numarası vardır. İhtiva ettiği sayfa sayısına göre 4, 6, 14 ve 20 yaprak olmak üzere çeşitlere ayrılmıştır. Örneğin 6 yapraklı bir TIR Karnesi 6 gümrük idaresi arasında kullanılabilir.

Eşya hareket, transit ve varış gümrüklerine TIR Karnesi ile beraber sunulur. TIR Karnesi usulüne uygun olarak ilgili gümrük idaresine onaylatılır. Bu işlemden sonra TIR Karnesi kefil kuruluşa iletilmek üzere, TIR işlemlerinin yürütüldüğü Oda’ya iade edilir. TIR karnesi yalnız bir yolculuk için geçerlidir. Her kara- yolu taşıtı veya konteynır için bir TIR karnesi düzenlenir. Tek bir yük kompartımanı için birden fazla TIR karnesi düzenlenemez.

Bir TIR taşıması, hareket ve varış gümrük idarelerinin toplam sayısı dördü geçmemelidir. Taşıma 4’ten fazla gümrük idaresi arasında yapılacaksa, karnenin 4 ncü Gümrük idaresinde tamamlanıp sonlandırılmasını müteakip, yeni bir TIR karnesi açılabilir ve taşıma işleminin kalan kısmı için bu karne kullanılabilir. İkinci karne en fazla 3 varış gümrük idaresi içerebilecektir. Son geçerlilik gününde veya bu günden önce hareket noktasındaki gümrük idaresince kabul edilen TIR karneleri, varış noktasın- daki gümrük idaresinde TIR taşımacılığı sonuçlanıncaya kadar geçerlidir. Hareket gümrük idaresi tarafından yapılacak işlemler, TIR karnesine ilişkin bilgilerle, taşımacı firma temsilcisi veya sürücü tarafından TIR İhracat (TIRİHR) özet beyanı düzenlenir. Tescil edilen Özet Beyana ilişkin TIR karnesi ve ekleri gümrük onay memuruna teslim edilir. Gümrük Onay Memuru, TIR kar- nesi ve taşıt onay belgelerini, TIR karnesinde yazılı eşyanın Fa- turası, CMR, Koli Listeleri, Fotoğrafları, Planlar, Çeki Listesi ve yükleme listesi gibi belgelerini de inceleyerek mevzuata uygun olduğu tespit ve kontrol eder. Onay memuru TIR karnesi Volet-1 yaprağı ve dipkoçanı ile Volet-2 yaprağı üzerinde; - Eşya transit ise ibraz edilen belgeler esas alınarak döviz cinsinden kıymeti, (ihracat konusu eşya için TIR karnesine kıymet kaydedilmez) Gideceği ülkeye veya varsa diğer bir gümrüğe göre belirlenen güzergahı, Tescil eden gümrük idaresinin adını ve tescil numa- rasını kaydeder. Muayene ile görevli memur, verilen havaleye uygun olarak; eşyanın ve belgelerin birbirleri ile uyumlu olup olmadığını, taşıtın brandasında sökülme veya yırtılma kapalı römork ve konteynerlerde kırılma veya delinme olup olmadığını, gizli bölme bulunup bulunmadığını kontrol eder. Uygun olduğunun tespit edilmesi halinde taşıta mühür takılır. Varış gümrük idaresi tarafından yapılacak işlemler Varış gümrük idaresinde Otomatik olarak oluşturulan özet beyanın tescil numarası ve görevlendirilen Muayene memurunun sicil numarası TIR Karnesi üzerine kaydedilir. TIR karnesi ile eki belgeleri (CMR, Fatura, Çeki Listesi gibi) karşılaştıran ilgili servis, bu belgelerin birbirleri ile uygunluğunu tesbit ettiği takdirde TIR karnesini tescil eder.

Giriş Gümrüğünde Muayene

-Belgelerine göre taşıt evsafının uygunluğunun,

-Hareket gümrüğü veya yol boyu ülkelerin gümrük idarele- rince vurulan mühürlerin sağlam olup olmadığının,

-Taşıt brandasında sökülme veya yırtılma, kapalı römork veya konteynerlerden de kırılma veya delinme olup olmadığının,

- Taşıtta gizli bölme bulunup bulunmadığının,

- Taşıtın mühür altında olmayan yerlerinin, kontrolü sağlanır. Aykırılık halinde, komisyon marifetiyle taşıt açılarak TIR karnesi kapsamı eşya, masrafları taşmacıya ait olmak üzere, mu- ayene edilir ve muayene sonucuna göre yapılan işlem hakkında tutanak tanzim edilir.

İşlemi biten TIR aracının gümrük sahasını terk ettiği tarih ve saat, gümrük yetkililerince TIR denetleme belgesine yazılır ve imzalanır. dört nüsha olarak düzenlenen bu belgenin iki nüshası araç sürücüsüne verilir. Bir nüshası gümrük sahasının çıkış noktasında bulunan Gümrük Muhafaza memuruna verilir, bir nüshası da gümrükte saklanır. Sürücü bu denetleme belgesi ile belirlenen güzergah üzerindeki TIR denetleme ve konaklama noktalarına uğramak ve denetleme belgesine bu noktalarda gerekli işlemi yaptırır.

Boşaltma İşlemleri: Eşyanın tüm yasal işlemlerinin yapılma- sının ardından teslim ve tesellüm tutanağı ile TIR karnesi kap- samı eşyaların birbirine uygun olması, varsa ödenmesi gereken para cezasının ödendiğinin anlaşılması üzerine, TIR karnesi çıkış yaprağı ve dipkoçanının ilgili bölümlerine; imza konulup, gümrük mührü ile mühürlenerek TIR karnesi çıkış yaprağı koparılır. TIR karnesi kapsamı eşya gümrük denetlemesi altına alınmak suretiyle TIR karnesi sonlandırılmış olur.

TIR karnesinde kayıtlı miktara göre eksik veya fazla çıkan kaplar ile dökme eşyada %3’ü aşan eksik veya fazla eşya hak- kında eksiklik veya fazlalık takibatı yapılır. TIR karnesinde kayıtlı miktara göre eksikliğinin veya fazlalığının tespit edildiğini gösterir tutanağın imzalandığı tarihte yapılan bildirim üzerine 3 aylık bir süre verilerek bu süre içerisinde TIR karnesi hamilinden (Taşıyıcı Firma) eksiklik veya fazlalığın neden kaynaklandığının belgelenmesi istenir. Eksikliğe ilişkin olarak verilen süre sonun- da ibraz edilen belgelerin geçerli sayılmadığı veya herhangi bir belge ibraz edilmediği takdirde gümrük idaresince; eksik çıkan eşyaya isabet eden gümrük vergi ve resimleri tahakkuk ettirilerek TIR karnesi hamilinden tahsil edilir. Fazlalığa ilişkin olarak verilen süre sonunda ibraz edilen belgelerin geçerli sayılmadığı veya geçerli bir belge ibraz edilmediği takdirde fazla eşyaya el konularak müsadere edilir ve fazla çıkan eşyanın CİF kıymeti kadar para cezası alınır.

Onay Belgeleri: Karayolu Taşıtı Onay Belgesi; Müsteşarlık- ça (Gümrükler Kontrol Genel Müdürlüğü) TIR Sisteminden isti- fadesi uygun görülerek tezkiye edilen firmalara kayıtlı taşıtlara, TIR Sözleşmesinde öngörülen yapılış tarzı ve teçhizata ilişkin şartlara sahip olduğunun anlaşılması halinde 2 yıl geçerli olmak üzere 3 nüsha onay belgesi düzenlenir.Konteynır Onay Plakası TIR Sözleşmesinin kısım 2-1 no.lu ekindeki kurallara uygun olarak İngilizce veya Fransızca dillerinden biriyle basılı ve kabart- ma olarak imal edilmiş, konteynerin açıkca görülebilir bir yerine sabit ve okunaklı olarak takılmış (Gümrük Mühürü Altında Nakliyat için Onaylanmıştır ) yazısı olan en az (200 mm X 100 mm) boyutlarında bir metal plakadır.

Çekiciler ve ağır veya havaleli eşya taşıyan karayolu taşıtları için Onay Belgesi aranmaz. Firma değişikliği ve tezkiye iptali nedeni ile iptal edilen onay belgeleri konusunda ilgili Ticaret Odasına bilgi verilir. Süresi biten Karayolu Taşıtı Onay Belgele- rinin yenileme talepleri aracın o anda bulunduğu yerdeki yetkili Gümrük İdaresi tarafından karşılanır. Onay Belgelerinin geçerlilik sürelerinin bitimine azami 30 gün kala yapılan müracaatların değerlendirmeye alınır.

Onay belgesinin gerçeğe aykırı (sahte) olarak tanzim edildiğinin ya da onay belgesi üzerinde tahrifat yapıldığının tespit edilmesi halinde; söz konusu onay belgesi iptal edilir. Aynı taşıta usulsüzlüğün tespit edildiği tarihten itibaren 6 ay müddetle onay belgesi verilmez. Usulsüzlüğü tespit eden gümrük idaresi tarafın- dan; aynı yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.

Yolculuk sırasında süresi dolan Onay Belgeleri, o yolculuğun sonuna kadar geçerli olarak kabul edilir.

Transit Rejimi; Yabancı eşya ile ihracat gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesinde bir yerden diğer bir yere taşınması Gümrük Kanunu ve Yönetmeliğindeki Transit Rejimi hükümlerine tabidir.

Transit Rejimine tabi eşya, transit beyannamesi kapsamında, TIR karnesi kapsamında veya uluslar arası anlaşmalar kapsamın- daki diğer transit beyannameleri kapsamında taşınır. Transit re- jimi, eşyanın ve belgelerinin bu rejim hükümlerine uygun olarak varış (sevk edildiği) gümrük idaresine sunulması üzerine sona erer. Gümrük idaresinden izin alınmadan taşıttan taşıta veya geçici depolama yeri ve antrepodan taşıta eşya yüklenemez veya taşıttan eşya boşaltılamaz.

Transit eşyası için tahakkuk edebilecek gümrük vergilerini sağlamak üzere bir teminat verilmesi zorunludur. Teminat transit beyanın yapıldığı giriş veya hareket gümrük idaresine verilir ve çıkış veya varış gümrüğünden teyit edilmesi üzerine yine giriş veya hareket gümrük idaresince çözülür. Ancak TIR karnesi kap- samında taşımalarda teminat alınmaz, taşıt ve eşya transit geçiş- ler dolayısıyla gümrük vergilerine tabi tutulmaz. Denetlemenin gerektirdiği masraflarla, yükleme, boşaltma, mühürleme, antre- po veya depolarda muhafaza gibi hizmetler karşılığı ücret alınır. TIR karnesi ile eşya taşımalarında, Giriş veya hareket gümrük idarelerince; Triptik, Gümrüklerden Geçiş Karnesi, Taşıt Giriş-Çıkış formu gibi belgeler istenilmez.

Türkiye’de geçerli olan sigorta poliçesi veya bu poliçenin bulunmaması halinde Türkiye Gümrük Bölgesinde kalacağı süre kadar geçerli zorunlu trafik sigortası yaptırılır. Gümrük İşlemi biten TIR aracının gümrük sahasını terk ettiği tarih ve saat, gümrük yetkililerince TIR Denetleme Belgesine yazılır ve imzalanır. bu belgenin bir nüshası araç sürücüsüne verilir. Sürücü denet- leme belgesi ile belirlenen güzergâh üzerindeki TIR denetleme ve konaklama noktalarına uğramak ve denetleme belgesine bu noktalarda gerekli işlemi yaptırmak zorundadır.

Giriş ve hareket gümrük idarelerinde, sevk edilecek taşıtların sürücülerine TIR Güzergâhı haritası verilir.

Türkiye’de transit halindeki eşyanın beklenmeyen haller veya mücbir sebeplerle telef veya kaybı halinde, gümrük vergileri alınmaz. Olayın gümrük idaresinin de taraf olduğu mahkeme ka- rarı ile kanıtlanması gerekir.

Ata Karnesi (Geçici Kabul): Gümrük mevzuatımıza göre, Geçici İthalat Rejiminde kullanılan uluslararası geçerli belge ATA Karnesidir. Birleşmiş Milletler Gümrük İşbirliği Konseyi tarafından geçici kabulde karşılaşılan güçlükleri gidermek amacıyla hazırlanan “Eşyaların Geçici Kabulü İçin ATA Karnesi Hakkındaki Gümrük Sözleşmesi” 06.09.1961 tarihinde kabul edilmiş ve 30.07.1963 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Daha sonra, bu Sözleşmenin kapsamını genişletmek amacıyla Geçici İt- halat Sözleşmesi (kısaca İstanbul Sözleşmesi-28.06.1990 yılında imzalamış, 15.03.2005 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir) oluşturulmuş ve zaman içinde geliştirilmiştir.

ATA karneleri uluslararası ATA Sözleşmesi ve eşyanın yurt- dışına çıkarılma amacına göre taraf ülkeler arasında, başka her- hangi bir belgeye gerek duyulmaksızın, eşyanın geçici olarak ithalat ve ihracatını sağlayan gümrük belgeleridir. ATA karnesi ile gelen tüm eşya için ithalat rejimi sırasında, gümrüklerce ve ithalatçı tarafından başka bir işlem yapılması gerekmemektedir. ATA karnesi almak isteyen kişi veya kuruluşlar, taşınacak eşya için gereken teminatı odaya vermesi durumunda ATA karnesi alabilmektedirler. ATA karnesi eşyanın gümrüklerden geçiş sü- resinin kısaltılmasına yardım eder. ATA karnesinin geçerlilik süresi bir yıldır.

Ani ve beklenmedik risklere karşı, önceden ödenen prim karşılığında olası riskin sigorta şirketine transferini kapsayan iki taraflı sözleşmeye sigorta denir.

Sigortacılık genel prensipleri; Sigorta branşları için geçerli olan ve ülkemiz mevzuatına da uyan ana prensipleri genel anlamda su şekilde sıralayabiliriz.

1-Mutlak İyi Niyet Prensibi: Sigorta sözleşmesinde sigortalının beyanı esastır. Sigortalı / sigorta ettiren, teminat altına aldığı nesneye ilişkin tüm bilgileri doğru olarak vermek; ayni şekilde sözleşmeye aracılık eden kişi de neyi, ne şartlar altında aldığı konusunda doğru ve gerçek bilgileri sigortalıya bildirmek zorundadır.

2-Sigortalanabilir Menfaat Prensibi: Sigorta ettiren bir nesneyi teminata alırken, mutlaka onun sahibi olması gerekmez; üzerinde menfaati bulunması yeterlidir.

3-Tazminat Prensibi: Sigortalının, hasar olduğunda zararının karşılanması, sözleşme gereğidir. Bu zararın giderilmesi nak- den ödeme seklinde olabileceği gibi, onarımını üstlenme veya yerine yenisini verme seklinde de olabilir.

4-Yakin Neden Prensibi: Bir hasarın tazmin edilebilmesi için, o hasarın poliçede alınmış ve genel / özel şartlarda belirtilen teminat kapsamına en yakin nedenden ileri gelmesi gerekir.

5-Rücu Prensibi: Sigortalının uğradığı zararda eğer üçüncü kişilerin kusuru varsa, sigorta şirketi sigortalısına zarar ödedik- ten sonra, kusurlu taraftan kusuru oranında bu hasarı talep (Rücu) eder. Böylelikle sigortalı hem sigorta şirketinden, hem de kendisine zarar veren kusurlu taraftan tazminat alarak, haksiz kazanç sağlamamış olur. Burada sigorta şirketi sigortalısının talep edebi- leceği tazminatı almak üzere sigortalısının yerine geçerek, onun yetkilerini kendi devraldığından bu prensip “Halefi yet Prensibi” olarak da ifade edilmektedir.

Hayat ve Hayat Dışı Sigortalar olmak üzere iki ana gruba ayrılmaktadır. Hayat Dışı Sigortalar başlıca aşağıda belirtilen bran- şlarda hizmet verir.

Sigortalıya, ihtiyarlığında sıkıntıya düşmeden hayatı sürdürme imkânını sağlamak, ölümü halinde ise bakmakla yükümlü olduğu geride kalan aile fertlerine aynı imkânı vermek hayat sigortasının belli başlı var oluş nedendir.

a. Ölüm Hali Hayat Sigortası: Sigortacının tazminat ödeme yükümlülüğünün, ancak sigortalının ölümü ile meydana geldiği hayat sigortası türüdür.

b. Yaşama Hali Hayat Sigortası: Bu sigorta şeklinde söz konusu olan sigortalının önceden saptanan bir süre sonunda hayatta kalmasıdır. Kişinin bu süreden önce ölümü durumunda ödemiş olduğu ücretler sigortacıya kalır.

c. Karma Hayat Sigortası: Hayatta kalma ve ölüm duru- munu belirli oranlarda karma olarak kapsayan sigorta çeşididir. Sigortalı önceden belirlenmiş bir süre içinde sigortalı olup, bu süreden önce ölümü halinde belirlemiş olduğu varislerine temin eden sigortalı miktar ödenir. Süre sonunda hayatta kaldığı takdir- de ise sigortalı miktarı kendisi alır.

d. Grup Hayat Sigortası: Hayat sigortasının bu çeşidi ile bir grup insanın sadece bir sigorta poliçesi ile sigortalanması mümkün olmaktadır. Sigorta edilenler belirli bir endüstride çalışanlar, bir sendikanın üyeleri gibi gruplardır.

e. Sağlık Sigortası: Ayrı olarak yada hayat sigortalarına eklenmek suretiyle yapılabilen sigorta çeşididir. Kazadan ileri gel- meyen bütün hastalıkların tedavisi için yapılan masrafların ödenmesidir.

Hayat dışı sigortalar hayat branşı dışında, sigortalının varlığında çeşitli risklerin sebep olacağı hasarlar ile meydana gelecek kayıpları sigorta teminatı altına almaktır.

a.Yangın Sigortası: Yangın sigortalan yangın neticesinde meydana gelen her çeşit hasarı karşılar. Ev, depo, fabrika gibi gayrimenkuller ile ev eşyası, demirbaş, ticari mallar teminat al- tına alınır.

b. Kaza Sigortası: Sigortalının iradesi dışında kendisine veya mallarına gelecek zara ve ziyanın temini kaza sigortaları aracılığıyla yapılabilir. Kaza sigorta kişi ve mal sigorta olarak ikiye ayrılır.

c. Nakliyat Sigortası: Çeşitli yollarla taşınmakta olan mal- ların sevk edilmeleri sırasında meydana gelebilecek hasarlar ile deniz araçları için söz konusu olabilecek zarar ve ziyanı temin eden sigorta türüdür.

d. Mühendislik Sigortası: Makine kırılması, inşaat, montaj ve elektronik cihaz sigortalan “mühendislik sigortası” kapsamın- da olup, her biri ayrı yapılabildiği gibi tek bir poliçe kapsamında da temin edilebilir.

e. Tanırım Sigortası: Tarım sigortası, dolu ve hayvan hayat sigortası olmak üzere ikiye ayrılır. Dolu sigortası dolu tanelerinin vurması ile toprak ürünlerinde meydana gelebilecek hasarları sigorta teminatı altına alan bir sigorta çeşididir. Hayvan hayat sigortası, genellikle tarımda kullanılan hayvanlar, meslek hayvanları ve spor hayvanları için söz konusu olacak riskleri sigorta teminatı altına alır.

f. Diğer Sigortalar: Yukarıda temel olarak sayılan sigorta branşlarının dışında yer alan sorumluluk, hukuki koruma, meslek, işletme faaliyetlerinin kesilmesi, kredi, uzay sigortası gibi türlerde vardır

Yolcu ve eşya taşımaları, kanunlara ve taşımacı ile yolcu ve gönderen arasındaki sözleşmelere uygun olarak yapılır. Yolcu taşımaları biletsiz veya taşıma sözleşmesiz, eşya taşımaları taşı- ma senetsiz yapılamaz. Taşımacı, acentesinin acentelik sıfatıyla yapmış olduğu bu Kanun kapsamındaki faaliyet ve işlemlerden müteselsilin sorumludur. Taşımacı, yolcu ve eşyanın güvenlik içinde taşınmasından sorumludur. Yolcu ve gönderenler de taşımacının güvenlik yönünden almış olduğu tedbirlere uymak zorundadırlar. Taşımacı, çevre kirliliğini önleme, çevre ve insan sağlığını koruma amacıyla yürürlüğe konulan mevzuat hükümle- rine uymak zorundadır.

4925 sayılı Karayolu taşıma kanunu 17. Madde uyarınca Taşımacı, yolcuların sağlıklı, rahat ve güvenli bir yolculuk yapmasını sağlayacak tedbirleri almak, yolcu ve eşyayı taahhüt ettiği yere kadar götürmekle yükümlüdür. İlgili mevzuat hükümlerine uygun bir taşıtı, nitelikli şoför ve hizmetli personeli sefere gön- dermek zorundadır. Şoförlerin sürücü belgelerinin bulunup bulunmadığını araştırmak, teknik şartlara uymayan taşıtların trafiğe çıkmasına engel olmak zorundadır. Güzergâh mesafesini dikkate alarak yeteri kadar şoför bulundurmak, taşıt kartları olmayan ve bu Kanunda öngörülen sorumluluk sigortası bulunmayan taşıtları trafiğe çıkarmamak hususunda taşımacı gereken özeni ve duyarlılığı göstermek zorundadır.

Karayolları alt yapısı, işletilmesi, trafiği, doğal afetler, meteorolojik şartlar ile arıza ve kaza hali dahil, beklenmeyen sebeplerle ilgili olarak ortaya çıkan ve taşımanın devamına engel olan sebeplerin, belirsiz bir beklemeyi mecburî kılması veya varış noktasına kadar gerekli zamanın bir katından daha fazla beklemeyi gerektirmesi halinde, imkân olduğu takdirde taşımacı bir başka güzergâhı izleyerek taşımayı tamamlamak, aksi halde yolcuyu güzergâh üzerinde yolcunun dilediği bir yere kadar götürmek veya yolcu ve eşyayı hareket noktasına geri getirmekle yükümlüdür. Bu gibi hallerde, yolcunun ve eşya sahibinin bütün hakları saklı olup, taşımacılar herhangi bir ek ödeme veya benzeri talepte bulunamazlar. Eşya için taşıma senedindeki hükümler uygulanır. Taşımacılar altışar aylık süre ile yılda en az iki kez şoförlerinin ceza puanı durumunu Emniyet Genel Müdürlüğün- den öğrenmek ve ceza puanı yüksek olan şoförlerle ilgili, eğitim ve iç denetim yönünden gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.

Gönderen, eşyanın varış noktası, cinsi, miktarı ve nitelikleri ile diğer önemli bilgileri tam ve doğru olarak taşımacıya bildirmek zorundadır. Yanlış ve eksik bildirmelerden doğacak her türlü sorumluluk gönderene aittir. Taşımacı, bir ihbar veya şüphe halinde yetkili ve görevlilerin huzurunda eşyayı kontrol ettire- bilir.

Acenteler ve taşıma işleri komisyoncuları bu sıfatla yapmış oldukları faaliyet ve işlemlerden taşımacı ile müştereken ve müteselsilen sorumludur. Nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ya- panlar, eşyayı teslim aldığı andan teslim edinceye kadar, eşyanın tamamı ve kısmen kaybından ve vuku bulacak hasarından, korunması ve taşınmasından, güvenliği ve düzenliliğini sağlamak- tan, çevre kirliliğini önleme ve insan sağlığını koruma konusun- daki kurallara uymaktan sorumludur.

Acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu yetki belgesine sa- hip olanlar taşımacı yetki belgesi almadan kendi nam ve hesapla- rına taşıma yapamaz ve yaptıramazlar. Taşıma işleri komisyon- cularının, kendi namlarına eşya taşıtabilmeleri için bu taşımaları bir müvekkil hesabına yapmaları zorunludur. Yolcu taşımacılığında komisyonculuk yapılamaz.

Şehirlerarası ve uluslararası yolcu taşımacıları; duraklamalar dahil olmak üzere yolcunun kalkış noktasından, varış noktasına kadar geçecek süre içinde meydana gelecek bir kaza nedeniyle yolcunun ölümü, yaralanması ya da eşyasının zarara uğramasın- dan dolayı sorumludur.

Taşımacılar, yolcuya gelebilecek bedenî zararlar için bu Kanunun 17 nci maddesinden doğan sorumluluklarını sigorta ettirmek zorundadır. Ancak, Hazine Müsteşarlığının bağlı ol- duğu Bakanlık gerekli gördüğü takdirde, tespit edeceği yabancı ülkelerde ortaya çıkabilecek zararları teminat kapsamı dışında tutabilir. Zorunlu karayolu taşımacılık malî sorumluluk sigorta- sını yaptırmakla yükümlü olan taşımacı; kendisinin veya eylem- lerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya hak sahibinin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Sorumluluktan kurtulamayan taşımacı, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, durum ve şartlara göre tazminattan indirim yapılabilir. Sorumluluk sigortasına ilişkin sigorta genel şartları Hazine Müsteşarlığınca onaylanır. Sorumluluk sigortası tarife ve talimatları Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlıkça tespit edilir ve Resmî Gazetede ya- yımlanır. Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlık tarifeyi serbest bırakmaya yetkilidir. Bu Kanunda öngörülen karayolu taşımacılık malî sorumluluk sigortası Türkiye’de karayolu mo- torlu araçlar zorunlu malî sorumluluk sigortası branşında ruhsatı bulunan sigorta şirketleri tarafından yapılır.

Hak sahiplerinin tazminat alacakları, sigorta sözleşmesinde öngörülen teminattan fazla ise hak sahiplerinden her birinin sigortacıya karşı yöneltebileceği tazminat talebi, teminat tutarının tazminat alacakları toplamına olan oranına göre indirime tâbi tutulur. Başka tazminat taleplerinin bulunduğunu bilmeksizin hak sahiplerinden birine veya birkaçına kendilerine düşecek olandan fazla ödemede bulunan iyi niyetli sigortacı, yaptığı ödeme çerçevesinde diğer hak sahiplerine karşı da borcundan kurtulmuş sayı- lır. Meydana gelen zarar öncelikle taşımacının sorumluluk sigortasından karşılanır. Bu sorumluluk sigortası ile karşılanamayan zararlar için 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre yapıl- ması zorunlu olan malî sorumluluk sigortasına müracaat edilir.

Sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller hak sahiplerine karşı ileri sürülemez. Ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda taşımacıya rücu edebilir.

Hak sahipleri, sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde doğrudan doğruya sigortacıya karşı talepte bulunabilirler. Sorumluluk sigortası tazminatına yol açan olay, sigorta ettiren veya hak sahibi tarafından öğrenildiği tarihten itibaren otuz iş günü, olay yurt dışında meydana gelmişse altmış işgünü içinde sigorta şirketine ihbar edilir. Sigorta ettiren; kazaya, zarara veya olayla ilgili olarak açılacak davalara ilişkin bilgi ve belgeleri sigorta şirketine vermekle yükümlüdür. Sigortacılar, hak sahibinin kaza veya zarara ilişkin belgeleri sigortacıya ilettiği tarihten itibaren, sekiz iş günü içinde sorumluluk sigortası sınırları içinde kalan miktarı hak sahibine ödemek zorundadır.

Sigorta şirketleri, şekli ve kapsamı Bakanlığın uygun görüşü ve Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlığın onayı ile belirlenip Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğince bas- tırılacak sorumluluk sigortası belgesini, poliçe ile birlikte sigorta ettirene vermek zorundadır. Poliçede araçların plâka numaraları belirtilir ve her araç için sorumluluk sigortası belgesi düzenlenir.

Taşımacılar sorumluluk sigortası belgelerini araçlarında bulundurmak zorundadır. Sorumluluk sigortası belgesi bulunmayan araçlar sigorta teminatı sağlanıncaya kadar trafikten men edilir.

Sigortacılık sektöründe genel olarak bir sigorta poliçesi almak, tamamen ihtiyaç sahibinin tercihine bağlıdır. Belli riskler- den endişe duyan insanlar, güvence alma ihtiyacı duyabilirler ve sigorta şirketlerinden istedikleri poliçeleri alabilirler. Ancak bir kısım sigorta çeşitleri var ki, bunlar kamu güvenliği açısından tehlikeli görülen faaliyetler ile igilidir ve devlet bu sigortaların yaptırılmasını zorunlu tutmuştur.

Zorunlu tutulan sigortalara bakıldığında, çoğunun taşımacılık faaliyetleri ile ilgili olduğu ve bu faaliyetleri yapan kişi ve kuruluşların, bu faaliyetlerin sonuçlarından yasalarca sorumlu tutulduğu görülmektedir.

Genel olarak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri gereğince yaptırılması zorunlu tutulan bu sigorta çeşitleri aşağıda açıklanmıştır.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu gereği yaptırılması zorunlu sigortalar on kalemden oluşmaktadır.

1-Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

2-Zorunlu Karayolları Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası

3-Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası

4-Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigortası

5-Kıyı Tesisleri Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

6-Özel Güvenlik Mali Sorululuk Sigortası

7-Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

8-Zorunlu Deprem Sigortası -Sertifika Mali Sorumluluk Sigortası

9-Deniz Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

10-Zorunlu Paket Tur Sigortası

Bir motorlu araç ile yolculuk yapan yolcuların, yola çıkış noktasından varılacak noktaya kadar, arada yapılan duraklamalar da- hil olmak üzere, geçen yolculuk süresi içinde meydana gelecek bir kaza ile ölüm, yaralanma veya sakat kalma gibi bir bedensel zarara uğraması halinde, sigortalı, Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri gereğince bu zararlardan sorumludur. Bu sigorta ile bu sorumluluk güvence altına alınmış olmaktadır.

Ülke içinde veya ülkelerarası yolcu taşımacılığı kapsamında yolculuk yapan kişilerin, araçların sürücülerinin ve yardımcılarının, yola çıkış noktasından varılacak noktaya kadar, arada yapı- lan duraklamalar dahil olmak üzere, geçen yolculuk süresi içinde meydana gelecek bir kaza ile ölüm, yaralanma veya sakat kalma bir bedensel zarara uğraması halinde, sigortalı, Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri gereğince bu zararlardan sorumludur. Bu sigorta ile bu sorumluluk güvence altına alınmış olmaktadır.

Motorlu bir aracın kullanılması sırasında, bir kişinin ölümü- ne, yaralanmasına veya sakat kalmasına ya da bir şeyin zarar görmesine neden olanlar, Karayolları Trafik Kanunu’na göre bu durumdan sorumludurlar. Kısaca zorunlu trafik sigortası denilen bu sigorta ile bu sorumluluk güvence altına alınmış olmaktadır. Söz konusu motorlu araca bağlı olarak çekilen eşya taşıyan römorkların veya çekilen bir başka aracın neden olacağı zararlar da çeken aracın sigorta güvencesine sahip olurlar. Ancak insan taşımada kullanılan römorkların güvence kapsamında olması için ilave güvence alınmış olması gerekmektedir.

Yeşil Kart sertifikası, karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortasının, yani zorunlu trafik sigortasının ülke dışında geçerli olan şeklidir. Yeşil Kart sistemine dahil ülkeler arasında geçerli olan Yeşil Kart sigortası ile sistemdeki bir ülkeye araç ile giriş yaparken, sınırda o ülkenin zorunlu trafik sigortasını yaptırma zorunluluğu ortadan kalkmış olmaktadır.

Likit petrol gazı tüplerini dolduran firmalar, dolum yaptıkla- rı veya dolum yaptırdıkları ve yetkili bayileri aracılığı ile veya doğrudan kendileri tarafından tüketiciye ulaştırdıkları tüplerin, bulundukları yerde patlaması, gaz kaçırması veya yangın çıkar- ması sonucu verecekleri maddi veya bedensel zararlardan so- rumludurlar. Meydana gelen zararlarda kendi kusurlarının olup olmaması fark etmez. Tüp gaz zorunlu sorumluluk sigortası, bu sorumluluğu güvence altına almak için yaptırılmaktadır.

Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılan 2010/190 sayılı tehlikeli maddeler için yaptırılacak sorumluluk sigortaları hakkın- da kararda, tehlikeli maddelerin tanımı yapılmıştır. Bu kararda belirtilen tehlikeli maddelerle ilgili mesleki faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, bu faaliyetleri sırasında, kusurları olsun olmasın üçüncü kişilere maddi veya bedensel bir zarar verirlerse, yasal sorumluluk taşımaktadır. Bu sigorta bu sorumluluğu gü- vence altına almak için yaptırılmaktadır.

Bu Sözleşme, Sözleşmede belirtildiği gibi yükleme yeri ve teslim için belirlenen yerin en az biri akit ülke olan iki ayrı ülke- de olması halinde, tarafların ikametgahı ve milliyetine bakılmak- sızın ücret karşılığında yüklerin taşıt ile karadan taşınmasına ait her mukaveleye uygulanacaktır. Bu Sözleşmenin uygulanması bakımından “taşıt” sözcüğü 19 Eylül 1949 tarihli Karayolu Tra- fiği Anlaşmasının 4 üncü maddesinde tanımlandığı gibi motorlu taşıtlar, dizi halinde taşıtlar, römorklar ve yarı römorklar anla- mına gelir. Bu Sözleşme taşımanın Devletler veya kamu kurum veya kuruluşları tarafından yapıldığı hallerde de uygulanacaktır.

a) Uluslararası posta anlaşmaları gereğince yapılan taşıma- larda,

b) Cenaze taşımalarında,

c) Ev eşyası taşımalarında,

Mal yüklü taşıt, yolun bir kısmında deniz, demiryolu, nehir, kanal veya havayoluyla yük boşaltılmadan taşındığı hallerinde de bu Sözleşme taşımanın tümü için uygulanır. Ancak diğer taşıtlarla yapılan taşımalarda ortaya çıkan kayıplar, hasar veya gecikmelerin, karayolu taşımacısının bir fiil veya ihmalinden doğmayıp yüklerin diğer taşıtlarda taşınması sırasında ve nedeniyle oluşabileceği kanıtlanır ise, Karayolu taşıyıcısının sorumluluğu bu Sözleşmeye göre işlem görür. Ancak söz konusu diğer taşıtlar ile yükün taşınması için yasal koşullara uygun olarak o taşıt taşıyıcısı ile gönderen arasına bir mukavele yapılmış sayılır ve o mukavele konulması gelenekleşmiş hükümlere göre tayin edilir. Ancak, konulmuş bu gibi koşulların bulunmaması hallerinde, karayolu taşıyıcısının sorumluluğu bu Sözleşmeye göre tayin edilir.

Bu Sözleşmenin uygulanması bakımından taşımacı, çalıştırdığı kişilerin ve taşımanın yapılması için hizmetlerinden yarar- landığı diğer kimselerin görevleri sırasında hareket ve ihmalle- rinden sanki bu hareket ve ihmalleri kendisi yapmış gibi sorumlu olacaktır. Taşıma mukavelesi bir sevk mektubunun düzenlen- mesi ile gerçekleştirilir. Bu mektubun yokluğu usule aykırı olu- şu veya kaybolması, bu Sözleşme hükümlerine tabi olacak olan taşıma mukavelesinin varlığı ve geçerliliğini etkilemez.

Sevk mektubu üç nüsha halinde düzenlenerek gönderici ve taşımacı tarafından imzalanır. Sevk mektubunun düzenlendiği ülkedeki yasaları izin verdiği takdirde, bu imzalar matbaada basılabilir veya onların yerine gönderici ve taşımacının mühürleri kullanılabilir. Birinci suret göndericiye verilir. İkinci yükle beraber gider. Üçüncüsü ise taşımacı tarafından saklanır. Taşınacak yüklerin başka taşıtlara yüklenmesi gerektiği, bunların ayrı çeşit yükler olduğu veya ayrı partilere bölünmesi durumunda gönderici veya taşımacı her çeşit ve parti yük için ayrı bir sevk mektubu isteme hakkına sahiptir.

1. Sevk mektubunda bulunması zorunlu bilgiler.

a) Sevk mektubu tarihi ve düzenleme yeri,

b) Göndericinin adı ve adresi,

c) Taşımacının isim ve adresi,

d) Yükün yükleme yeri, tarihi ve teslim için belirlenen yer,

e) Yükün gönderildiği kişinin isim ve adresi,

f) Yükün özelliğinin tarifi, ambalaj şekli ve tehlikeli yükler söz konusu olduğunda bunların herkesçe anlaşılacak şekilde ta- rifi,

g) Kaç para olduğu ve bunların özel marka ve sayıları,

h) Yükün brüt ağırlığı veya başka bir şekilde ifade edilmiş ise miktarı,

ı) Taşıma ücretleri (Taşıma bedeli, ek giderler, gümrük resim- leri ve mukavelenin aktinden teslime kadar yapılan diğer ödeme- ler)

j) Gümrük ve diğer formaliteler için gerekli talimatlar,

k) Aksine olabilecek herhangi bir hükme bakılmaksızın, taşı- manın bu Sözleşme hükümlerine tabi olduğunu bildirir not.

a) Aktarmaya izin verilmediğini belirten not,

b) Göndericinin ödemeyi kabul ettiği ödemeler,

c) Yükün tesliminde yapılacak ödentilerin miktarı,

d) Yük değerinin beyanı ve tesliminde özel faizi temsil eden miktar,

e) Yükün sigorta edilmesine dair göndericinin alıcıya vereceği direktif,

f) Taşımanın tamamlanması için anlaşmaya varılmış zaman süresi,

g) Taşımacıya verilen belgelerin listesi.

Not: Taraflar, yarar gördükleri diğer hususları da sevk mektubuna yazabilirler.

a) Parça sayısı ve bunların üzerindeki marka ve numaralar ba- kımından sevk mektubundaki beyanların doğruluğu,

b) Yükün ve bunların ambalajının görünürdeki durumu.

Taşımacı beyanları kontrol etmek için gerekli makul araçlar- dan yoksun ise, sevk mektubuna çekincesini gerekçesi ile birlikte yazacaktır. Aynı şekilde yükün ve ambalajların görünürdeki du- rumu ile ilgili yazacağı çekincenin gerekçelerini de belirtecektir. Çekinceler, gönderici sevk mektubunda bu çekincelere bağlı ka- lacağını açıkça kabul etmiş olmadıkça göndericiyi bağlayıcı ol- mayacaktır. Gönderici, yükün brüt ağırlığını veya bunların başka türlü ifade edilmiş miktarlarını, kontrol etmesini taşımacıdan isteme hakkına sahiptir. Ayrıca parçaların kontrol edilmesini de isteyebilir. Taşımacı kontrol giderlerini isteme hakkına sahiptir. Kontrollerin sonuçları sevk mektubuna yazılır.

Sevk mektubu, taşıma mukavelesinin akdine, mukavelenin koşullarına ve yüklerin taşımacı tarafından kabulüne, karine teşkil eder. Sevk mektubunda, taşımacı tarafından beyan edilmiş çekince yok ise aksi kanıtlanmadıkça tesellümde yükün ve ambalajla- rın iyi durumda olduğu, sayılarının, marka ve numaralarının sevk mektubunda yazılı olanlara uyduğu varsayılır. Gönderici, kişilere malzemeye ve diğer yüklere gelecek zarar ziyan ve hasardan, yü- kün kusurlu olarak ambalajlanmasından kaynaklanan masraflar- dan taşımacıya karşı sorumludur. Ancak, yükün kabulünde kusur açık seçik ise ve taşımacı tarafından biliniyor ise bu hususta bir çekince beyanında bulunmamış ise bu hüküm geçersizdir.

Malların tesliminden önce tamamlanması gereken gümrük ve diğer formalitelerin yerine getirilmesi için, gönderici, lüzumlu belgeleri sevk mektubuna iliştirecek yahut da taşımacıya verecek ve talep ettiği diğer bilgileri kendisine sağlayacaktır. Taşımacı bu belgelerle verilen bilgilerin doğruluğunu ve yeterliliğini incelemek zorunda değildir. Gönderici bu gibi belgelerin bulun- maması, yetersiz olması, veya usule aykırı oluşundan doğacak zarar, ziyan ve hasardan, taşımacıya karşı sorumludur. Ancak, taşımacının hatası veya ihmali görülen durumlar bu hüküm dışındadır.

Sevk mektubunda belirtilen bu mektuba ekli veya kendilerine verilen belgelerin kaybından veya hatalı kullanılmasından doğacak sonuçlardan taşımacı, komisyoncu gibi aynı derecede sorumludur. Ancak, taşımacın ödeyeceği tazminat yükün kaybolması halinde ödenecek tazminatı geçemez.

Gönderici, özellikle taşımayı durdurmasını, teslimin yapılacağı yeri değiştirmesini veya sevk mektubunda gösterilen alı- cıdan başkasına teslim etmesini istemek suretiyle yüke tasarruf etmek hakkına sahiptir. Sevk mektubunun ikinci nüshası alıcıya verildiği veya alıcı, belirlendiği gibi hakkını kullandığı zaman göndericinin tasarruf hakkı ortadan kalkar. O andan itibaren taşımacı alıcının emirlerine uyacaktır. Bununla beraber, gönderici tarafından sevk mektubuna o yolda bir not yazılmış ise, sevk mektubunun düzenlenmesinden sonra tasarruf hakkı alıcıya aittir. Tasarruf hakkını kullandığı sırada alıcı yükün diğer bir kişiye teslimini emretmiş ise, bu diğer kişi başka alıcılar gösterme hak- kına sahip değildir.

Tasarruf hakkını kullanma aşağıdaki koşullara bağlıdır.

a) Gönderici veya bu isteyen alıcı, taşımacıya verilen yeni talimatın bulunduğu sevk mektubunu sunmalı ve bu talimatı yerine getirmenin gerektirdiği bütün masraf, zarar ve ziyanı ödemelidir.

b) Bu talimatın yerine getirilmesi onların yerine getirecek ki- şinin eline geçtiği anda mümkün olmalı ve ne taşımacının normal işlerine engel olmalı, ne de gönderilen diğer yüklerin gönderici veya alıcılarına zarar vermelidir.

c) Bu talimat gönderilen yükün bölünmesine yol açmamalıdır.

Bu öngörülen hükümlerden dolayı taşımacı aldığı talimatı ye- rine getirmez ise bu talimatı kendine veren kişiye derhal bilgi verecektir. Bu maddede öngörülen koşullara göre verilen talimatı taşımacı yerine getirmemiş veyahut bunları sevk mektubunun birinci nüshasını istemeden yerine getirmiş ise bu olaydan oluşacak zarar ve ziyan için istekte bulunma hakkına sahip kişiye karşı sorumlu olur.

1. Taşımacı, yükü teslim aldığı andan, teslim edinceye kadar, bunların kısmen veya tamamen kaybından ve doğacak hasardan sorumludur.

2. Eğer kayıp, hasar veya gecikme istek sahibinin hatası veya ihmalinden, taşımacının hatasından değil de, istek sahibinin verdiği talimattan, yüke has bir kusurdan yahut da taşımacının önlenmesine olanak bulunmayan durumlardan ileri gelmiş ise, taşımacı sorumlu tutulamaz.

3. Taşımacı taşımayı yapmak için kullandığı kusurlu taşıtları, bu taşıtı kiraladığı kişinin veya vekilinin yahut çalışanlarının hata ve veya ihmallerinden dolayı sorumludur.

4. Kayıp veya hasar durumları aşağıda belirtilen koşullardan bir veya bir kaçının doğal sonucu olan özel risklerden doğmuş ise, taşımacı sorumlu tutulamaz.

a) Kullanılmasında anlaşmaya varılmış ve sevk mektubunda açıkça belirtilmiş olduğu üzere, madeni levha ile kaplanmamış açık taşıtlar kullanılması,

b) Ambalajlanmadıkları veya kötü ambalajlandıkları zaman, özellikleri gereği fire veren veya hasara uğrayan malların ambalajlanmaması veya hatalı ambalajlanmış olması,

c) Yükün gönderici, alıcı veya bunlar adına hareket eden ki- şiler tarafından alınması, taşınması, yüklenmesi, yığılması veya boşaltılması,

d) Özellikle kırılma, paslanma, çürüme, kuruma, normal fire yahut da güve ve haşerattan kısmen veya tamamen zarar görebilecek malların özelliği,

e) Sandık veya paketlerin üzerindeki marka veya numaraların yetersiz veya hatalı oluşu,

f) Canlı hayvan nakli,

Kayıp, hasar ve gecikmeye neden olan faktörlerden bazıları bakımından bu maddeye göre sorumlu olduğu faktörlerin kayıp, hasar ve gecikmeye yaptıkları katkı oranında sorumlu olacaktır.

Yük kararlaştırılan zaman limiti içinde teslim edilmemiş ise veya kararlaştırılmış zaman limiti olmadığı hallerde, taşımanın normal süresi ve özellikle parçalı yüklerde tüm yükü bir araya getirmek için gerekli zaman, gayretli bir taşımacıya gerekli za- manı geçiyor ise teslimde gecikme var demektir.

1. Kararlaştırılan zaman limitinin sonra ermesini izleyen 30 gün içinde veya kararlaştırılan zaman limiti yoksa, taşımacının yükü almasından sonra 60 gün içinde yükün teslim edilmemiş olması, bunların kaybolduğuna kesin kanıt oluşturup ve bunun üzerine hak sahibi yükü kaybolmuş varsayacaktır.

2. Kaybolan eşya karşılığında tazminatını aldıktan sonra hak sahibi yazı ile başvurarak, tazminatın ödenmesini takip eden yıl içinde mallar bulunduğu takdirde kendisine bilgi verilmesini is- teyebilir. Bu başvurunun alındığı kendisine yazı ile bildirilir.

3. Hak sahibi, kendisine bilgi verilmesini takiben 30 gün içinde, sevk mektubunda gösterilen ücretleri ödemesi ve ayrıca tazminatı geri ödemesi karşılığında malın kendisine teslim edil- mesini isteyebilir.

4. 30 gün içinde isteğin yapılmaması veya talimatın verilme- mesi halinde yahut da tazminatın ödenmesinden sonra mal bir yıldan fazla zaman geçmeden bulunmadığı takdirde taşımacı bunları bulundukları ülke yasalarına göre kullanır.

Mal alıcıya taşıyıcı tarafından taşıma anlaşmasına göre, “teslimdeki ödeme” tutarı tahsil edilmeksizin teslim edilmiş ise, bu durumda taşıyıcı, göndericiye karşı, “teslimdeki ödeme” tutarını aşamayacak miktarda ve alıcıya karşı dava açma hakkını kaybetmeksizin tazminat ödemekle yükümlüdür.

Gönderici taşımacıya yük verdiğinde, kendisine tehlikenin gerçek özelliklerini bildirir ve gerekiyorsa alınacak önlemleri belirtir. Eğer bu bilgiler sevk mektubuna yazılmamış ise, bu yükü taşımanın oluşturduğu tehlikenin gerçek içeriğini taşımacının bildiği başka yollarla kanıtlamak gönderici veya alıcıya düşer.

Bu Sözleşmenin hükümleri gereğince bir taşıyıcı, yükün kıs- men veya tamamen kaybından dolayı tazminat ödemekle sorumlu tutulduğundan, bu tazminat yükün taşınmak üzere kabul edildiği yer ve zamandaki kıymetine göre hesaplanır.

Malın kıymeti, ticaret borsası fiyatına göre saptanır. Eğer böyle bir fiyat yoksa, geçerli piyasa fiyatlarına göre bir tespit yapılır. Eğer ne ticaret borsası fiyatı ne de geçerli piyasa fiyatı mevcutsa tespit, aynı cins ve kalitedeki malların normal kıymetine göre yapılır. Tazminat, noksan olan brüt ağırlığın beher kilogramı için 25 frangı geçemez. Frank bir gramın 10/31`i ağırlığında safiyeti binde 900 olan altın franktır. Yükün taşınması dolayısıyla ödenen taşıma ücreti, gümrük resimleri ve diğer ödemelerde, malın tamamen kaybedilmesi halinde tamamen ödenir. Kısmen kaybolma halinde ise karşılaşılan zarar oranında ödeme yapılır. Bunlar dışında başka tazminat ödenmez. Gecikme halinde, hak sahibi zarar ve ziyanın bundan ileri geldiğini kanıtlarsa, taşımacı bu zarar ve ziyan için taşıma ücretini geçmemek üzere tazminat öder.

Hasar durumunda taşımacı, yükün belirlenen değerine göre hesaplanmış kıymetten düşme karşılığı olan bedeli öder.

a) Eğer gönderilen malın tamamı hasara uğramış ise, tamamı kaybolduğundan ödenmesi gereken miktar,

b) Eğer gönderilen yükün bir kısmı hasara uğramış ise, eksi- len kısmı için ödenmesi gereken miktar.

Kaybolma, hasar veya kararlaştırılan zaman limitinin aşılma- sı halinde gönderici, belirlenecek bu ücret ödenmesi karşılığında, teslim süresi için ödenecek özel faizin miktarını tayin eder ve bunu sevk mektubuna yazar.

Hak sahibi ödenecek tazminat için faiz isteyebilir. Yılda % 5 üzerinden hesap edilecek bu faiz, ödeme isteğinin yazılı olarak, taşımacıya gönderildiği tarihten başlar. Böyle bir istekte bulunul- mamış ise, tahakkuk dava açıldığı tarihten itibaren yapılır. Tazminatın hesaplanmasında asıl olan unsurlar ödemenin istendiği ülke ve parası ile ifade edilmediği zaman, söz konusu tazminatın o ülke parasına çevrilmesi, ödemenin yapılacağı gün ve yerde uygulanan kura göre saptanır.

Alıcı, taşımacı ile beraber durumlarını kontrol etmeden, veya ziyan ve hasarın açıkça görüldüğü hallerde teslim anında veya açıkça görülmediği hallerde teslimden yedi gün içinde (pazar günleri ve resmi tatiller hariç) durumu kendisine bildirmeden malı tesellüm ederse, bu husus onun yükü sevk mektubunda belirtildiği şekilde alındığına kanıt oluşturur. Açıkça gözükmeyen ziyan veya hasarlarda bildirme yazılı olarak yapılacaktır. Mal alıcı ve taşımacı tarafından kontrol edildikten sonra, bu kontrolün sonucuna uymayan kanıtlar ancak açıkça görülmeyen ziyan ve hasarlar için kabul olunabilir. Ancak bunun için alıcının kont- rolden sonra yedi gün içinde (pazar ve resmi tatil dışında) duru- mu yazılı olarak taşımacıya bildirmesi gereklidir.

Bu Sözleşmeye göre yapılan taşımalardan ortaya çıkan dava- larda davacı taraflar arasında anlaşma ile belirlenmiş, Akit Taraf mahkemelerinde dava açılabilir. Ayrıca şu ülke mahkemelerinde de dava açılabilir.

a) Davalının mutadan ikamet ettiği veya taşıma mukavelesinin akdedildiği esas iş yerinin veya şubesinin veyahut da acente- sinin bulunduğu yerlerde,

b) Taşımacının yükü aldığı veya teslim yeri olarak gösterilen yerlerde ve başka mahkemelerde dava açılamaz.

İlgili olarak bir dava yetkili olan bir mahkemede görülmekte ise veya böyle bir mahkeme tarafından bir taleple ilgili olarak karar verilmiş ise, aynı nedenlerle aynı taraflar arasında yeni bir dava açılamaz. Ancak ilk davanın açıldığı ülkede yerine getiril- miyor ise, bu hüküm uygulanmaz. Bir akit ülkedeki bir mah- kemenin bir dava ile ilgili olarak verdiği karar, o ülkede yerine getirilebiliyor ise ilgili ülkedeki formaliteler tamamlanır tamam- lanmaz, diğer akit ülkelerin her birinde de yerine getirilebilir olacaktır. Bu formaliteler davanın yeniden görülmesine olanak sağlamaz.

CMR Sözleşmesi gereğince yapılan taşımalardan doğacak davaların bir yıl içinde açılması gerekir. Ancak, bilerek kötü hareket veya mahkeme tarafından bilerek kötü hareket olarak kabul edilen kusurlarda, bu süre üç yıldır ve şu tarihlerde başlar.

a) Teslimde kısmi kayıp, hasar veya gecikmelerde, teslim tarihinden itibaren,

b) Tam kayıplarda, kararlaştırılan zaman limiti bitiminden 30 gün sonra kararlaştırılmış zaman limiti yoksa, yükün taşıyıcı tarafından teslim alınmasından sonraki 60 ıncı günde,

c) Bütün diğer durumlarda, taşıma mukavelesinin akdedildiği tarihten sonraki üç aylık dönemin sonunda. Limit döneminin işlemeye başladığı gün bu döneme dahil edilmeyecektir. Yazılı bir istem, taşımacı bunu yazılı bildiri ile geri çevirip, ona ilişkin belgeleri de iade edinceye kadar zaman limitini erteler. Talebin bir kısmı kabul edildiği takdirde zaman süresi anlaşmazlık konusu olan istek için tekrar devam etmeye başlar. İstemin alındığını, cevap verildiğini ve belgelerin gönderildiğini kanıtlamak, bu durumlara güvenen tarafa aittir. Aynı gayeyle yapılan başka istemler için zaman süresi ertelenemez.

Tek bir mukaveleyle düzenlenen taşıma, karayolu taşımacıları tarafından ortaklaşa yapıldığında, tüm taşımanın yapılmasından her biri sorumludur. İkinci taşımacı ile onu takip eden taşımacı- lar, malları ve sevk mektubunu kabul etmiş olmaları dolayısıyla ve sevk mektubundaki koşullar altında anlaşmaya katılmış olur- lar.

Aynı taşıma mukavelesine dayalı istekle ilgili olarak açılan bir davada ileri sürülen karşıt bir istek veya vereceğini alacağına sayışma halleri dışında kayıp, hasar veya gecikme sorumluluğu ile ilgili davalar ancak birinci taşımacının, sonuncu taşımacının veya kayıp, hasar veya gecikmenin oluştuğu sırada taşıma işini yapmakta olan taşımacının aleyhine açılabilir. Bu taşımacılardan birkaçı aleyhine aynı zamanda dava açılması mümkündür.

Ziyan ve hasardan sorumlu olan taşımacı ister kendisi ister başka bir taşımacı tarafından ödensin, tazminatı tek başına yüklenmek zorundadır. Ziyan veya hasar iki veya daha çok taşımacının fiilinden ileri geldiği zaman bunlardan her biri sorumluluktaki hissesi oranında bir meblağı ödeyecek, taşıma ücreti oranın- da sorumlu olacaktır. Ziyan ve hasar için sorumluluğun hangi taşımacıya yükleneceği belirlenemez ise, tazminat tutarı bütün taşımacılar arasında paylaştırılacaktır.

Taşımacılardan biri borçlarını ödeyemeyecek durumda ise, ödenmesi gereken tazminat payı taşıma karşılığında alacakları ücretler oranında diğer taşımacılar arasında bölüştürülecektir.